ÇİZGİLERİN DİLİ -9 Kasım 2026-

 

Yılbaşı geliyor!...

(Derleyen: mstfkrc)

KÖŞEBAŞILAR -9 Kasım 2026-

Trump savaşmaya kararlı -Ergin Yıldızoğlu/Cumhuriyet- 

Demokratların Meclis’te ve Kongre’de çoğunluğu ele geçirmesiyle, yaygınlaşmaya başlayan “Trump dönemi kapanıyor” saptamaları üzerine, perşembe yazımda “Trump dönemi denen şey oldukça karmaşık” diyerek uyarmıştım. Bu karmaşıklık, devletin işleyişinde, yapısında, Beyaz Saray Yönetim ve Bütçe Ofisi Direktörü Russell Vought’un yönlendirmesi altında, “Project 2025” kapsamında gerçekleşen dönüşümlerin koyacağı sınırlardan kaynaklanıyordu. Vought, bu projeyi, Trump döneminde bir “birleşik yürütme” (denge ve denetleme kurumlarının etkisini giderek azaltan) bir tek adam rejimi kurma yönünde adım adım inşa ediyordu. Ben bu gelişmeleri “süreç olarak faşizm” bağlamında anlamlandırmaya çalışıyordum.

Bu bağlamda Trump’ın seçim sonuçlarına merakla beklenen ilk tepkisi cuma günü geldi. Trump, Başkanlık Özel Kalem Müdürü Suzie Wiles’in yerine Stephen Miller’ı atadı. Bu atamayı Trump’ın yeni Kongre’nin görevi başlayana kadar ve gelecek iki yıl boyunca izlemeye niyetli olduğu politikayla ilgili kritik bir gösterge, hatta bir savaş ilanı olarak okumak gerekir.

İKİNCİ ADAM 

Başkanlık özel kalem müdürü, başkanın en yakın üst düzey yardımcısıdır, Beyaz Saray’ın günlük işleyişinden sorumludur. Özel kalem müdürü başkanın zamanını, bilgi akışını yönetir; personel ile politika gündemini koordine eder, başkan adına çeşitli departmanlar ve Kongre ile bağlantı kurar.

Genellikle Beyaz Saray’daki “ikinci en güçlü kişi” olarak görülen özel kalem müdürü, başkanın projelerinin Kongre’den geçme (onaylanma) sürecini koordine eder; yetkileri, gücü salt idari işlerle sınırlı değildir; temel politika gündemini doğrudan etkileyebilir. Peki Trump’ın yürütmenin (başkanlığın) günlük işleyişinin, adeta içişlerinin başına atadığı Miller kimdir?

Miller, Trump’ın başdanışmanı iken göçmenlere karşı düşmanlığıyla, acımasız uygulamalarıyla, göçmenler polisi ve Gestapo özentisi ICE’a verdiği büyük destek ve yetkilerle, Demokratları aşırı sol, hatta komünist olarak tanımlamasıyla dikkat çekmişti.

Bir Aşkenaz Yahudisi aileden gelen Stephen Miller’ın dünya görüşü , Hitler’in “Weltanschauung” kavramını anımsatıyor. Miller, “ulusal topluluğu” kültürel bakımdan homojen bir bütün olarak tanımlıyor; bu bütünün dışında kalanları, bir güvenlik, egemenlik sorunu olarak görüyor. Miller’a göre “Amerika Amerikalılar ve yalnızca Amerikalılar içindir”. Göçmenlere ilişkin kullandığı “İşgal ediliyoruz” ifadesi göçü ulusal topluluğa yönelik bir istila olarak betimliyor.

Miller’ın bu söylemi, Nazi hukukçu Carl Schmitt’in siyaset teorisindeki dost-düşman ayrımını hatırlatıyor. Schmitt’e göre, düşman, siyasal topluluğun kurucu unsurlarındandır. Topluluk kendisini bu düşmanın karşında tanımlar. Miller’ın söyleminde göçmen, yalnızca denetlenecek bir nüfus değil, ulusal kimliğe, siyasal birliğe yönelik tehdit kategorisinin parçasıdır. Miller, göçmenlerin sınır dışı edilmesi önündeki hukuki engelleri aşmak için habeas corpus’u askıya alarak her türlü yasal güvenceyi bu “düşman” için kaldırmayı amaçlıyor.

Bu “Weltanschauung” içinde Miller dünyanın “güç, kuvvet ve iktidar” tarafından yönetildiğini, bunların “dünyanın demir yasaları” olduğuna, hukukun, uluslararası normların, egemenlik eşitliğinin, güç ilişkilerine tabi olduğunu savunur .

Miller’ın dünya görüşü yalnızca mevcut devleti yönetmeyi değil; düşmanı tanımlayarak ulusal topluluğu yeniden kurmayı ve bu dönüşümü gerçekleştirecek yürütme gücünü merkezileştirmeyi zorunlu kılıyor.

Trump’ın, yönetimin en ırkçı, yabancı düşmanı, dünyaya “Güçlü yapacağını yapar, zayıf katlanabildiğine katlanır” ilkesi perspektifinden bakan, kısacası faşist, birini en üst düzeyde görevlendirilmesi Project 2025’i hızlandırmaya, “süreç olarak faşizme” devam etmeye, Kongre ile savaşmaya hazırlandığını gösteriyor.

Yeni Kongre’de dokuz Demokratik Sosyalist, daha geniş bir tanımla yaklaşık 130 ilerici üye var. Bunlar, bir taraftan büyük sermayenin diğer taraftan İsrail lobisinin basıncı altında, giderek ağırlaşacak ekonomik koşullar içinde Demokratik Parti’nin politikalarını ve direnme gücünü etkileyebilecek mi? Ana akım Demokratların omurgası çok zayıf olduğundan ABD’de “süreç olarak faşizmin” geleceği büyük ölçüde bu ilerici blokun direnişine, sınıf mücadelesi içinde inşa edeceği mevzilere bağlı olacak.

/././

ABD: Büyük zafer, büyük sorumluluk -Ergin Yıldızoğlu/ Cumhuriyet-

ABD ara seçimlerinde Demokratlar büyük bir zafer kazandı, iki mecliste çoğunluğu ele geçirdi. Yeni Temsilciler ve Senatörler 3 Ocak 2027’de göreve başlayacak. Trump sonuçları kabullendi. Çarşamba sabahı yorumcular, sonuçları, geçim sıkıntısı krizi, yolsuzluklar ve savaş nedeniyle halkın Trump’tan bıkmış olmasına bağlıyorlardı: “Artık Trump dönemi kapandı”. Ancak “Trump dönemi” denen şey oldukça karmaşık.

OLİGARŞİK BİR ŞEKİLLENME 

Trump’ın başkanlığa, neoliberal dönemin sonuna doğru şekillenen iktidar ilişkileri getirdi. Bu ilişkileri, gelir dağılımı skalasından izleyebiliriz. En üst yüzde 1’in toplam gelir içindeki payı 1980’de yüzde 8.3’ten, 2025’te yüzde 16.9’a yükselmiş. Buna karşılık nüfusun alt yüzde 50’sinin payı yüzde 22.6’dan yüzde 18.9’a, emek gelirlerinin payı da yüzde 59.9’dan yüzde 57.7’ye gerilemiş. The Economist 2024-2026 arasında gerçekleşen hanehalkı servet artışının yüzde 52.7’sinin toplumun en zengin yüzde 1’ine gittiğini, en yoksul yüzde 50’nin büyümeden payına düşen kısmın yüzde 0.6 oranında daraldığını gösteriyor. Diğer taraftan, seçim kampanyası boyunca her iki partiye yapılan bağışlara bakınca karşımıza bir teknoloji, yapay zekâ, finans, kripto bloku çıkıyor. New York Times’ın haberine göre, yetişkin nüfusun yalnızca yüzde 0.00001’ini oluşturan 20 bağışçı, 12 milyar doları geçen seçim kampanyalarına yaklaşık 2 milyar dolar aktarmış.

Bu gelişmeler, servetin, dolayısıyla siyasal etki kapasitesinin dar bir kesimde biriktiğini, oligarşik bir güç yapısının şekillendiğini gösteriyor. Bu oligarşi, ekonomik kaynaklarını seçim finansmanı, lobi faaliyetleri, medya ve dijital platformlar, düşünce kuruluşları ve devletle kurdukları ilişkiler aracılığıyla siyasal kararlara etki etmek için kullanıyor. Bu oligarşinin dayandığı büyük sermaye, her iki partiyle de ilişkilerini sürdürüyor. Dolayısıyla ABD’de seçimler, bu güç ilişkilerini ortadan kaldıramıyor, en fazla onlar içindeki dengeleri değiştirebiliyor.

VE DEVLET AYGITI

Demokrat Parti iki meclisi de ele geçirdi ama şimdi yalnızca Trump’ın kaprisleriyle değil, devletin işleyişinin, yapısındaki dönüşümlerin koyacağı sınırlarla da karşılaşacaklar. Bu sınırları anlayabilmek için, Trump’ın ikinci dönemini “süreç olarak faşizm” bağlamında düşünmek yararlı olabilir.

Trump’ın 2. döneminde sık sık tartıştığımız “Project 2025”, federal bürokrasiyi siyasal sadakat temelinde yeniden düzenledi, yürütme gücü başkanlık makamında merkezileştirildi, bağımsız kurumların hareket alanı daraltıldı, kamu yönetimi başkanın siyasal hedeflerine bağlandı. Devlet kurumlarının özerkliğinin aşındırılması, siyasal sadakatin kamu yönetiminin ölçütü haline getirilmesi, ICE (göçmenler polisi) gibi Gestapo bozuntusu yapıların varlığı dönüşümün temel unsurlarıydı.

Demokrat Parti’nin adayları kampanyalarını ağırlıklı olarak geçim sıkıntısı, sağlık, konut sorunu üzerine kurdu. Bunlar elbette çok önemli. Ancak “Project 2025”in kurumsal hedeflerinin (yüzde 48’i gerçekleşti diyorlar), oligarşi-devlet ilişkilerinin geri çevrilmesi gibi taleplere, Demokratların kampanyalarında pek rastlanmıyordu.

İsrail etkisinin de Demokratların manevra alanını sınırlayacağı söylenebilir. Michigan’da Demokrat önseçimini kaybeden Haley Stevens’ın, partisinin adayı Abdul El-Sayed yerine Cumhuriyetçi Siyonist Mike Rogers’ı desteklemesi, AIPAC (Amerikan İsrail Kamu İşleri Komitesi) ve bağlantılı kuruluşların seçimlerdeki büyük harcamaları da bu örgütlü etkinin boyutunu gösteriyor. Öte yandan “Project 2025”i hazırlayan Heritage Foundation ABD-İsrail ilişkilerinin uzun vadeli bir stratejik ortaklığa dönüştürülmesini öneriyor. Cumhuriyetçi sağ ile İsrail hükümetinin güvenlik ve bölgesel politika öncelikleri arasında bir yakınlık var ama Demokrat Parti içindeki İsrail lobisi güçlü.

Amerikan popüler kültürünün kahramanlarından Spider-Man’in ünlü sözünü anımsayarak bitirelim: “Büyük güç, büyük sorumluluk getirir.” Seçim sonuçları Demokratlara büyük bir güç getirdi. Ya Trump’ın bazı uygulamalarını sınırlamakla yetinecekler? Ya da “Trumpizm’i, “süreç olarak faşizmin” ekonomik, siyasi, kültürel kaynaklarını kurutmaya çalışacaklar? Bu soruların cevabı “sorumluluk” kavramının anlamında yatıyor. Demokratların içindeki “ılımlı”, Siyonist kanadın, demokratik sosyalist alerjisi birinci seçeneğe işaret ediyor.

/././

Rızai’nin Trump’a yanıtı -Mehmet Ali Güller/Cumhuriyet- 

Kibirli Trump sık sık şöyle derdi: “İran’da muhatabımız kim, bilmiyorum. Çünkü İran’ın liderliğini yok ettik.” Ortaçağda bile görülmeyen türden bir “düşmana saygısızlık” örneğiydi bu ve modern ABD’nin siyasi tarihine geçti!

Kibirli Trump, İranlı yetkililerden karşılığını aldı, üstelik öyle “kaba Amerikan” tarzıyla değil, “Fars kültürü” inceliğiyle. İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, ABD seçiminin ardından şöyle dedi: “Vance yenilgiyi kabul etti, Rubio ayrılmak üzere, Hegseth görevden alınacak, CENTCOM komutanı ise podcast yayıncısı oldu! ‘Eğer savaş başlatırsanız yıkıcı bir cevapla karşı karşıya kalacaksınız’ şeklindeki bu mesajı Washington’da kime ulaştırmamız gerekiyor?”

VANCE’İN DÖRT ÇÖZÜMÜ 

Rızai’nin mesajında seçtiği üç isim, Vance, Hegseth ve Rubio, Trump yönetimi içinde İran’a karşı izlenecek siyasetlerde üç farklı eğilimi taşıyor.

Seçimden hemen sonra, 5 Kasım’da bu köşede “ABD seçimi İran’a nasıl yansır” başlıklı incelememizde şöyle demiştik: “Trump yönetimi içinde Başkan Yardımcısı JD Vance İran’la müzakereyi ve çıkışı, Pentagon şefi Hegseth yeniden saldırmayı, Dışişleri Bakanı Rubio ve Hazine Bakanı Bessent ise ekonomik ablukayı savunuyordu. JD Vance’in temsil ettiği çizginin güçlendiğini ve Hegseth’in temsil ettiği çizginin zayıfladığını söyleyebiliriz.”

Vance, 3 Kasım 2026 seçim sonucundan hemen sonra yaptığı açıklamada, yenilgilerinin “bariz nedeninin” İran savaşı olduğunu açıkladı. Cumhuriyetçi Parti’den uzaklaşan seçmenleri geri kazanmak için bir anket uzmanıyla görüştüğünü belirten Vance, çözüm için dört madde sıraladı: “1) İran’la savaşa son verilmesi, 2) hayat pahalılığı ve enflasyona odaklanılması, 3) ‘Önce Amerka’ anlayışının benimsenmesi ve 4) İsrail ile olan ilişkilerin değiştirilmesi.”

Üstelik JD Vance birkaç cephede birden mücadele etmek zorunda kalıyor: ABD ara seçim sonucu Trump’ın 2028’de anayasaya rağmen üçüncü kez aradığı adaylığın önünü kesti ama JD Vance’in olası adaylığını da zayıflattı. Vance seçim yenilgisini doğru okuyarak hem kendi adaylığını sürdürebilmenin mücadelesini veriyor ama hem de Trump-Vance ikilisini Beyaz Saray’a taşıyan MAGA hareketinin dağılmasını engellemeye çalışıyor.

ABD’NİN SIRTINDAKİ İSRAİL YÜKÜ

Vance’in “İsrail ile olan ilişkilerin değiştirilmesi” faktörünü, çözüm maddeleri arasına koyması önemli. Zira “İran savaşı” ama daha çok “İran’a yenilgi”, ABD’de “İsrail’in ağırlaşan yükünden şikâyeti” ortaya çıkarmıştı. Bu, seçime de yansıdı. Bu yükten açık açık şikâyet eden senatörler ve Temsilciler Meclisi üyeleri ABD Kongresi’ne seçildi. Üstelik İsrail lobisinin açık engelleme çabalarına rağmen.

Bu bakımdan ABD ara seçimi, İsrail lobisinin de yenilgisi oldu. ABD İsrail’e desteğini elbette kesmez ama İsrail saldırganlığını belli ölçülerde “gemlemek” zorunda kalabilir.

Bu olasılık İsrail devlet aygıtı tarafından aslında saptanmıştı. Bu köşede, 17 Ekim’de, “İsrail’in yeni güvenlik doktrini” başlığıyla incelemiştik: “ABD ile yol ayrımı öngörülüyor. ABD ‘gerileyen bir güç’ olarak niteleniyor ve bu durumun ‘İsrail’i terk etmesini’ hızlandıracağı düşünülüyor. İsrail’in güvenliğinin sadece kendi askeri gücüne dayanması gerektiği belirtiliyor ve ABD ile bağları koparmanın yalnızca kaçınılmaz değil, ulusal kimliğin direnci açısından zorunlu olduğu savunuluyor.”

TABLO İRAN’IN LEHİNE  

Trump-Netanyahu ikilisi açısından zor bir viraja girildi. Netanyahu 27 Ekim’deki seçimde çoğunluğunu kaybetti, Trump bir hafta sonra 3 Kasım’da Kongre’nin iki kanadını da kaybetti.

Trump 3 Kasım’dan önceki hafta, “hükümeti kurma görevini Netanyahu’ya vermesi” için İsrail Cumhurbaşkanı Herzog’a baskı uyguluyordu. Herzog 7 Kasım’da hükümeti kurma görevini Netanyahu’ya değil, rakibi Ayzenkot’a verdi.

Ayzenkot’un hükümet kurup kuramayacağı ve de mevcut Netanyahu saldırganlığını ne oranda hafifleteceği elbette soru işareti ama buna rağmen tabloyu elbette İran’ın lehine yazacağız.

/././