Çıkış mümkündür, ama doğrulara “zamansız” diye kulp takmaktan vazgeçilmelidir. Bu yapılamazsa bataktan “koşullar izin verdiği kadar” çıkılmış olunmayacaktır. Bir büyük devrimcinin dile getirdiği ikilem, bugün, en az telaffuz edildiği birinci paylaşım savaşı yıllarındaki kadar gerçektir: Ya sosyalizm ya barbarlık!
Cuma beklenen butlan Perşembe’den geldi. Devamında ne olacağına dair rivayet de olasılıklar da muhtelif. AKP operasyonunun geri püskürtülmesi kuşkusuz saldırının muhataplarının ötesinde bir toplumsal taleptir.
Ne olacağı belirsiz, ama CHP’nin, kazandığı veya kaybettiği seçimlerde, Cumhuriyetçilik, laiklik gibi erdemler adına topladığı oyların soyut değil somut olarak düz sağcılara hediye edildiği konusunda bir belirsizlik kalmamış olmalı.
İster Kılıçdaroğlu’nun AKP’ye yenilen altılı masasından boy vermiş olsun, ister Özel’in CHP’yi birinci parti olmaya taşıdığı yerel seçimlerden, aynı akış devam ediyor. Siz Cumhuriyete sahip çıktığınızı sanıyorsunuz, bakıyorsunuz oylarınıza AKP rozeti takmışlar!
Bu tablonun içinde ihanet var. Bu tablonun tepesinde Erdoğan rejiminin hukuksuzluğu var. Bu tablonun anlamı hukukun ilgası. Bu tabloda seçme ve seçilme hakkı yok. Bu tabloda siyasi parti denebilecek bir kurumsallık da kalmamakta…
Ancak bütün bunların devasını “gerçek CHP’lilikte” arayanlar var. Oysa bu arayış çoktan boşa düştü. Bu partinin, esir alındığı için hakkında olumsuz yargılarda bulunurken bile dayanışma duygusunu yitirmediğimiz Cumhurbaşkanı adayı CHP’li bile değil. İmamoğlu’nun adaylık olasılığı zayıfladıkça akla yeniden gelen Mansur Yavaş, hiç değil!
Erdoğan hukuksuzluğuna karşı hukuk yollarında deva bulunacağını iddia edene kim inanır? Çözüm için sandığı gösteren işaret parmağı halka ve akla en ağır hakareti simgelemiyor mu? Siyasi parti denilen kurum ile halk arasındaki ilişki sandığa indirgendiği ölçüde, parti kurumsallığı diye bir şey kalmaz. Çünkü modern siyasi partiler, Sarayların koridorlarında birbirine karşı iş çeviren aristokrat hizipleri değil, toplumsal örgütlenmelerdir; yurttaşları bir araya getirirler. Düzen partileri arasında bunun örneğine artık rastlanamıyor.
Ancak gerçeğin çeşit çeşit yarılarına bakıp, geçmişi ve derinliğiyle bütününün etrafından dolananlar, “iyi de, diyorlar, şimdi ne yapacağımızı söyle!” Yani, “herkes biliyor CHP’nin iç yüzünü” de, bugün CHP’de kenetlenmekten başka çare yoktur, bunlara göre… Gerçeğin yarısı doğrunun bir minik parçasına bile götürmüyor.
Butlanla birlikte, “hukuk yolu” konusunda iki tez hemen sahneye çıktı. Kimileri diyor ki, hukuk yolunu geçelim, AKP’nin atadığı kanat ile diğeri birlikte kongreye gitsin. Yani yetkisiz bir mahkemenin aldığı deli saçması karar, veri olarak kabul edilsin! Kim bilir, belki haklıdırlar, bugünün somut krizine en işlevli yanıt bu olacaktır…
Özgür Özel yönetiminin şimdilik izlediği rota ise Yargıtay’a, YSK’ya çıkıyor. Yani, deniyor ki, AKP’nin ve başta tarikatlar olmak üzere çeşit çeşit odağın cirit attığı yargıdan adalet umulsun! Kim bilir, belki bu kadar dağılmış bulunan iktidar cephesindeki çatlaklarda bunun bir karşılığı vardır…
Karşımızdaki büyük derdin kaynaklarıyla ilgilenmeyi ve köklü bir çözüm aramayı zamansız buluyorsanız, iki ucu değil dört bir yanı kirli değneklerle yola devam edersiniz. Dediğim gibi bir çıkış bile bulabilirsiniz. Ancak o bataklıkta emekçi yurttaş kendine yer bulamaz. Sorunların bu raddeye varmasının özü, anlamı ve sürecin maksadı zaten emekçi yurttaşların üstüne kocaman çizikler atılması değil midir?
Yukarıda dedik ya; yarımlara bakıp, bütünü gözetmenin bugün için imkânsız olduğunu söyleyenler, doğrunun “bu koşullarda mümkün olan kadarına” ulaşmış olmuyorlar. Yanlışa batıyorlar. O çiziklerle uğraşmanın zamanı değilse, karşı taraf kazanmıştır!
Kimdir bu karşı taraf peki? Türkiye nasıl bir hesaplaşmaya gidiyor?
Sorun hainler mi? Sorun Erdoğan ve arkadaşlarının iktidar hırsı mı?
Yoksa…
Bu “yarımlar” ve benzerleri asılsız değil. Ama bütünü görmekten vazgeçince yanlıştan çıkma ihtimali de kalmıyor.
Türkiye’nin koşar adım yaklaştığı hesaplaşma tarihsel ve bütünseldir. Emperyalizm, büyük sermaye ve dinci gericilik, AKP’nin gidebileceği en ileri noktaya taşıdığı bir operasyonu uzun bir süreçte olgunlaştırdılar.
Yurttaş değil müşteri ve köle istiyorlardı. Bu tek tek ülkelerin sınırları içinde gerçekleştirilebilir bir istek değildi, dünyanın bütünü gerekiyordu, bağımsızlık fikri “halkın tahtından” indirilmeliydi. Yeryüzünde köleleştirilen müşteriler, yaşadıkları acıların öteki ve asıl yaşam için zorunlu bir sınav olduğuna inandırılmalıydılar... Olan budur ve AKP’nin iktidar yıllarından çok önce şekillendirilmiş bir paket söz konusudur.
Çıkış mümkündür, ama doğrulara “zamansız” diye kulp takmaktan vazgeçilmelidir. Bu yapılamazsa bataktan “koşullar izin verdiği kadar” çıkılmış olunmayacaktır. Bir büyük devrimcinin dile getirdiği ikilem, bugün, en az telaffuz edildiği birinci paylaşım savaşı yıllarındaki kadar gerçektir: Ya sosyalizm ya barbarlık!
/././
Kırmızı Buğday’da Çanakkale ve emperyalist bir devletin peşine takılma olgusu -Erhan Nalçacı-
Ahmet Büke acı gerçeği hatırlatıyor, 1914’te Savaş patlayınca bedelini ödeyip askere gitmeme yasası çıkıyor ve bey ağa çocukları cepheye gitmiyorlar. Çanakkale’de vuruşanlar emekçi çocukları oluyor. Bugün de Türkiye’yi bencil çıkarları doğrultusunda savaşa sürükleyecek patronların çocukları değil, bizim çocuklarımız cephelerde can verecek.
Sokullu’da Rönesans’ın 2025-2026 sezonu Ahmet Büke’nin katılımıyla son romanı Kırmızı Buğday üzerine söyleşiyle kapandı.
Ahmet Büke çok önemli ve farklı bir edebiyatçı. Bir akademisyen gibi incelediği döneme ilişkin yoğun bir çalışma yapıyor, tezler ileri sürüyor ve tezleri bir tarihçi titizliği ile sınamak için kanıt topluyor.
Sadece Kırmızı Buğday’ı yazmak için dört yıl harcaması ve romanın kapsadığı her tarihsel dönem için bir yıla yakın çalışması bir yaşam disiplinine işaret ediyor.
Sonra akademik bir yayın olarak kaleme alsa ancak birkaç uzmanın okuyacağı tezlerini geniş hayal gücüyle edebi bir kurgunun içine yerleştiriyor. Böylece akıl taşıyan satırlar on binlere ulaşıyor.
Farklı bir kulvardan şu anda örmekte olduğumuz cepheye güç aktarıyor.
Bir süredir ileri sürdüğümüz tezimiz şu: Cumhuriyetçilerin birliği bir emekçi cumhuriyeti için mücadele ederken yolda örülecek.
1923 Devrimini, Kurtuluş Savaşını, yurtseverliği sınıf mücadeleleri ile harmanlıyor Ahmet Büke. İnsanlar bazen yanılsamalı olarak sınıf mücadelelerinin tarihin belirli dönemlerinde belirdiğini düşünürler, oysa sınıf mücadelesi tarihin her anına sinmiştir, dikkatlice araştırılmayı ve emekçilerden yana bir gözle bakılmayı bekler.
Kitaptaki Çanakkale Savaşı ile ilgili tez de çok önemli.
Bu köşede Osmanlının nasıl bir hile ile emperyalist paylaşım savaşına sürüklendiğini, Osmanlı tarafından satın alınan fakat Osmanlı kıyafeti giydirilmiş Alman komutanlar ve bahriyeliler tarafından yönetilen zırhlıların Karadeniz’de Rus limanlarını bastığını kısa bir süre önce yazmıştık.
Çanakkale Savaşı’nda ise Osmanlı ordusu Liman von Sanders Paşa ve Alman erkânı tarafından kumanda edilmektedir. Sanders doğal olarak Alman Genel Kurmayına bağlıdır. Genel Kurmay ise düşmanı karaya ayak basar basmaz püskürtmeyi değil, karanın içlerine çekmeyi ve burada mümkün olduğu kadar çok İngiliz ve Fransız askerini imha etmeyi planlar. Böylece büyük bir askeri gücü savaşın sürdüğü Avrupa’daki Batı cephesinden uzak tutabilecek ve bu cepheyi rahatlatacaklardır.
Daha önce Alman Genel Kurmayının Verdun’da buna benzer bir tuzak kurduğundan ama bu dar alanın her iki taraftan emekçilerin mezbahasına döndüğünden bahsetmiştik.
Çanakkale’de başka bir ülkenin Genel Kurmayı savaşın sürdüğü bir ülkenin askerini yönlendirince strateji askerleri korumak değil, amaçları doğrultusunda harcamak olabiliyor. Üstelik bu taktiğin yanılsamalı basıncı altında Sanders çıkarma yapılacak yerlerin Saros Körfezi ve Anadolu olduğu tahmin eder ve hazırlıklarını buna göre yapar.
Osmanlının yurtsever subayları, cephede görevli olan Mustafa Kemal başta olmak üzere planlara itiraz ederler. Onlara göre çıkartma Gelibolu yarımadasında gerçekleşecektir.
Gerçekten 25 Nisan 1915’te Fransız ve İngiliz Ordusu on binlerce askeri Gelibolu’ya çıkarır. Kıyıda sadece gözetlemeye yarayan zayıf birlikler bulunmaktadır. Makineli tüfekler Osmanlı subaylarının ısrarlarına rağmen kıyıya yerleştirilmemiştir. Romanda bu ilk günün hikâyesi bütün acılığı ile anlatılıyor.
Bigalı’da bulunan Mustafa Kemal’in komutasındaki birlikler komut beklemeden adeta koşarak gelip çıkartmanın yapıldığı sırtlara cephe kurarlar.
Daha sonra Kurtuluş Savaşı ve 1923 Devrimine öncülük edecek yurtsever kadrolarda bağımsızlığa ve egemenliğe sıkıca bağlılığının oluşmasında Çanakkale Savaşının çok önemli olduğu haklı olarak söylenir. Bu mesele keşke tarihte kalsaydı ve biz de işimize baksaydık. Ancak öyle değil.
Türkiye sermayesi ülkeyi ve halkını çeşitli basınçların altında tekrar bir Avrupa savaşına sürükleme potansiyeli taşıyor. Almanya’nın Avrupa’nın en güçlü konvansiyonel ordusunu oluşturmayı hedeflediği bugünlerde NATO ve Alman Genel Kurmayı tarihte bir kez daha Türkiye’nin askeri olanaklarına gözlerini dikiyorlar.
NATO Başkanı Ruth Rusya’ya karşı Avrupa nüfusunu sayarken Türkiye’yi de dâhil ediyor, beş yüz milyon kişiymişiz. Bir kez daha bir paylaşım savaşına Türkiye’nin sürüklenmesi ve emperyalist devletlerin komutanlarınca ordusunun yönetilmesi tehlikesi 111 yıl sonra kapımıza geliyor.
Ahmet Büke acı gerçeği hatırlatıyor, 1914’te Savaş patlayınca bedelini ödeyip askere gitmeme yasası çıkıyor ve bey ağa çocukları cepheye gitmiyorlar. Çanakkale’de vuruşanlar emekçi çocukları oluyor.
Bugün de Türkiye’yi bencil çıkarları doğrultusunda savaşa sürükleyecek patronların çocukları değil, bizim çocuklarımız cephelerde can verecek.
7 Haziran’da Cumhuriyetçiler Kurultayı’nda bu konuyu da ele alacağız.
/././
Dünya yalan söylüyor -Berkay Kemal Önoğlu-
Ortada organize işletilen kumpaslar, aynı manşetlerle "geliyorum" diyen operasyonlar var. Her şey göz göre göre yaşanıyor ama herkes yalan söylemeye devam ediyor.
Herkesin "ayak yaptığını" yine herkesin çok iyi bildiği bir ülke oldu burası. Ekranlarda sıkça tekrarlanan o ezberleri bilirsiniz: "Bu ülke bir hukuk devleti, burası muz cumhuriyeti değil, kanunlar var..." Elbette kendine göre kanunları var buranın, muz cumhuriyeti olmadığını da biliyoruz. Ama artık bu laf salatasını geçelim bir kalem.
Sokakta konuşulanlar, hissedilenler ve kulaktan kulağa söylenen çıplak gerçekler ile televizyon ekranlarında yansıtılanlar artık iki ayrı uçta, bambaşka şeyler. Tıpkı o muhteşem albüme adını veren şarkıdaki gibi:
Kimler yalansız ki onlar ağlasın
Kimler günahsız ki onlar saklasın
Yalandan kim ölmüş, zamandan kim korkmuş
Dünya yalan söylüyor...
Ortada organize işletilen kumpaslar, aynı manşetlerle "geliyorum" diyen operasyonlar var. Her şey göz göre göre yaşanıyor ama herkes yalan söylemeye devam ediyor. Adına "yargı kararı" ya da "millet iradesi" dedikleri oyunlara kimse inanmasa da, herkes sonuçlarıyla yüzleşmek zorunda kalıyor. Bütün televizyonları, gazeteleri ve billboardları kaplayan devasa bir samimiyetsizlik, ülkenin üzerine çöken derin bir tekinsizlik ve güvensizlik hali…
Adalet; gücü olanın, holdinglerin ve tarikatların lehine tek taraflı işlerken, yurttaşlar her yeni günde tıpış tıpış işine gitmeye devam ediyor. Milyonluk üye sayısıyla övünen CHP’nin İzmir İl Başkanlığı önünde, butlan kararı açıklandığı gün hepi topu 150 kişinin toplanması bu tabloyu tamamlıyor. İktidarın, muhalif belediyeler üzerinden rüşvet ve yolsuzluk iddialarıyla başlattığı operasyonların "toplum bunu yutmaz" denerek hafife alınmaması gerektiğinin en büyük ispatı.
***
Hukuk kimi kimden koruyacak?
Bu ülke artık orman kanunları ile yönetiliyor.
Eğer bu düzenden hâlâ bir beklentisi olan emekçi kaldıysa, beklentilerini bu "orman" gerçeğine göre belirlemesinde yarar var. Sanılanın aksine ormanın da bir kanunu vardır; orman kanunu kuralsızlık demek değildir. Orada her canlının sınırı önceden çizilmiştir; av belli, avcı bellidir. Vahşi kurallara tabi bir hayatta kalma oyunudur.
"Oysa biz geliştik, insan olduk; artık herkesi insanca yaşatacak kaynağa, güce ve akla sahibiz" diyeceksiniz. Doğru, ama iktidarda değiliz. Birileri, sırf sömürmek ve ceplerini doldurmak için insanlığa ısrarla vahşi doğanın acımasız kurallarını dayatıyor...
Türkiye artık gücün, paranın ve gerekirse silahın konuştuğu, adeta orman kanunlarının geçerli olduğu bir düzene tamamen teslim oldu. Kağıt üzerinde yazan ahlakın, insaniyetin ya da hakkaniyetin hiçbir hükmü kalmadı. Dedim ya; dünya yalan söylüyor!
Nitekim "ha geldi ha geliyor" denen mutlak butlan kararı, sonunda 21 Mayıs’ta ilan edildi. Bir kişi bile çıkıp bunun sıradan bir yargı sürecinin ürünü olduğunu, delillere ve usule göre karar verildiğini iddia edemiyor. Tek bir kişi bile!
Özgür Özel’in Partiye genel başkan olduğu 2023 kurultayı hiç var olmamış sayıldı. Zincirleme olarak sonraki tüm kurultaylar ve yenilenmiş yönetimler de iptal edildi. Kemal Kılıçdaroğlu’nu yeniden koltuğa oturtan bu hamle, hukuk tarihinde eşi benzeri görülmemiş bir içtihat yarattı.
Kaygı verici doğrusu…
Maazallah yarın bir gün bir savcı çıkıp AKP’nin 14 Ağustos 2001’deki 1. Olağan Kongresi’nde bir usulsüzlük tespit etse ve o kongreyi “butlan” saysa, bunca yıl boşa mı gitmiş olacak? Bunca atılım, bunca "şahlanış" hiç yaşanmamış mı kabul edilecek?
İşte önümüze konan içtihat budur!
Son kararla birlikte CHP'ye dönük hamleler mutlak bir kaosa dönüştü. Parti felce uğramış, karar mekanizmaları ağır darbe almış görünüyor. Yaşananlar, CHP’nin hem yönetilemez hale gelmesine hem de uzun sürecek bir belirsizliğin içine sürüklenmesine yol açıyor.
Belirsizlik herkes için. Ortada AKP için de bütünlüklü, uzun vadeli bir plan yok. Ama hamle üstünlüğü var. Bir hamle yapıp karşılarındakinin hata yapmasını bekliyorlar. Ve daima o hata yapılıyor. Yapılan hatalar AKP’nin kendi hatalarını telafi edebileceği kadar büyük hatalar oluyor.
Bizim sözümüz direneceklere, direnmesini gerekli gördüğümüz dostlarımıza ve halkımıza olur.
Eğer bu krize sadece 'CHP'yi savunma' ya da parti içi hizip kavgalarında taraf olma refleksiyle yaklaşılırsa, doğrudan iktidarın kurduğu tuzağa düşülecektir. Kendinizi ister CHP'li olarak tanımlayın ister partiye gönülden bağlı olun; sakın bu meseleyi AKP'nin ambalajlayıp sunduğu haliyle, sorgulamadan kabul etmeyin.
Kaldı ki bu hizipler arasında ideolojik, siyasal, programatik hiçbir önemli fark da yok. Bunu herkes gayet iyi biliyor. Ne yazık ki bugün ana akım siyasette güç ve para hırsından başka hiçbir itici güç kalmadı. Bu yüzden o yapılara angaje olmak, tek tek figürlerin peşine takılmak büyük bir hata olur.
Aman dikkat!
Sakın ülkenin geleceği ile birilerinin siyasi ikbal kavgası birbirine bağlanmasın.
Biz direnenlerle birlikteyiz.
Daha önce de yazdık:
Ancak bu düzene borcu olmayanlar iktidardan hakkıyla hesap sorabilir.
Ancak onlar dünya boyu yalanı çöpe gönderebilir.
Ve karşımızdakilerin telafi edemeyecekleri bir hata yapmaları yakındır.
/././
İmefe’nin gizli tarihi III-Serdal Bahçe-
İmefe ve Dünya Bankası’nda kararlar mutlak bir eşitlik anlayışı içinde alınmıyorlar. Nasıl politikalarında emperyalist ülkeleri gözetiyorlarsa, bu kurumlar karar alma süreçlerinde de bu ülkeleri baskın hale getiren bir yönetsel mekanizmayı idame ediyorlar.
İmefe (IMF) gibi kurumları anlatırken öğrencilerime her zaman bir uyarıda bulunurum. İmefe, Dünya Bankası veya Dünya Ticaret Örgütü kurumlar emperyalist sermayenin küresel kurumlarıdırlar, bu doğru. Ancak bu kurumların sermaye yanlısı programlardan tek başlarına sorumlu oldukları, başımıza gelen her melanetten sadece onların sorumlu oldukları algısı yanlıştır. Bu kurumlar kapitalist devletlere şartlı destekleri verirken ve şartların uygulanıp uygulanmadıklarını kontrol ederken ülkelerin kafalarına silah dayamıyorlar. Böyle bir güçleri yok. Ülkelerde bu programları uygulamaya teşne, onları ısrarla uygulamak isteyen toplumsal kesimler ve uygulamayı yürütecek bürokratlar ve siyasetçiler var. Türkiye’nin son 46 yılına bakın, IMF programlarını ısrarcı bir şekilde uygulayan, hem de IMF olmadan bile uygulayan ardışık hükümetleri görürsünüz. Gerçekten Türkiye İmefe programlarına en sadık ülkelerden biridir (sırf bu nedenle İmefe raporlarında Türkiye’den genellikle hoşnutlukla ve sitayişle bahsedilir).
Dolayısıyla ülkelerin burjuvazisi ve bürokrasisi de İmefe veya Dünya Bankası programlarını uygulamakta ısrarcı olurlar. Kısacası bu kurumların yerli işbirlikçileri vardır. Neticede bu programların yarattığı çöküntü, sefalet ve istikrarsızlık sadece İmefe’nin hesabına yazılamaz, esas sorumlular içeridedir. Bir uyarı notu olarak düşelim.
Bugünkü yazıda İmefe nasıl yönetilmektedir, buna bakacağız. Web sitesine bakarsanız 3100 kişi çalışmaktadır. Bunun önemli bir bölümü Washington DC’deki merkezde, geri kalanı bölge ofislerinde istihdam edilmektedir. İmefe ve Dünya Bankası’nda kararlar mutlak bir eşitlik anlayışı içinde alınmıyorlar. Nasıl politikalarında emperyalist ülkeleri gözetiyorlarsa, bu kurumlar karar alma süreçlerinde de bu ülkeleri baskın hale getiren bir yönetsel mekanizmayı idame ediyorlar.
Bir ara verelim ve kapitalizm ile kurumlar arasındaki ilişkiye biraz kafa yoralım. Kapitalizmin kurumlarla çok ikiyüzlü bir ilişkisi vardır. Özellikle temsili burjuva demokrasisinin yerleşmesinden sonra kurumlar sermaye birikim sürecinden kaynaklanan sınıfsal ve yapısal eşitsizlikleri gizlemek, siyasal ve yasal eşitlik görüntüsü verebilmek için kurgulanmış yapılar olarak ortaya çıktılar. Bundan daha da önemlisi aslında kurumlar görüntüde eşitlik perdesinin arkasında kapitalizme has eşitsizlikleri yeniden ve yeniden ürettiler. Hem ürettiler hem de onlara meşruiyet kazandırdılar. Parlamentolar, mahkemeler, yargı, yasama; tüm bunlar aslında genel olarak sermayenin uzun vadeli çıkarlarını gözeten kurumlardı. Meşruiyetini temsili demokrasi kanalıyla halktan alıyormuş gibi görünen kurumlar aslında gerici ve tutucu sermaye ideolojisinin savunma hattını oluşturdular. Kurumların bağlılığı ancak sınıf savaşımının açık hale geldiği ve işçi sınıfının mevzi kazandığı durumlarda sarsıldı; Lenin’in devrimci durum tanımlaması tam da bu bağlılığın sarsılması anlamına geliyordu. Yönetenlerin eskisi gibi yönetememeleri aslında bu kurumsal ağın aşağıdan, işçi sınıfından ve çalışanlardan gelen örgütlü direnişe karşı hassaslaştığı anlamına geliyordu. Bu durumda kurumların sermaye ideolojisine bağlılıkları azalıyor, kurumsal yekparelik parçalanıyordu (örneğin 1970'lerde askeriye içinde örgütlenen devrimciler, polis teşkilatı içine Pol-Der, öğretmenler içinde TÖBDER gibi yapılanmalar bu bağlılığın zayıfladığını gösteriyorlardı). Ama bu türden iç savaş benzeri durumlar dışında kurumlar hem sermaye tarafından tasarlandılar hem de toplumsal muhalefeti engelleyecek emniyet supaplarını tasarladılar.
Çalışan sınıfların muhalefetinin bütüncül yenilgisi durumunda ise bu kurumların sermayenin açık diktatörlüğünün araçlarına dönüşmeleri şaşırtıcı değildi. Çalışan sınıfların yenilgisi burjuva demokrasisini işlevsizleştirirken bu kurumları sermayenin sadece uzun değil kısa vadeli çıkarlarını da gözetir hale getirdi. Bu durumda kurumlar yekpare bir bütünlüğün paçası haline geldiler, farklılıkları silindi, aynılaştılar. Böylece faşizm saklandığı delikten çıktı. Faşizm açık sermaye diktatörlüğüdür.
Sermayenin uluslararası kurumları için ise durum biraz daha farklıydı. Bir kere Amerikan emperyalizminin önceliğini ve öncüllüğünü garanti altına alan yapılar olarak kuruldular. Dolayısıyla karar alma süreçlerinden gündelik rutin işlere kadar her şey küresel kapitalizm içindeki emperyalist egemenlik ilişkilerine göre dizayn edildi. Görünüşte eşitlik kaygısı bile güdülememesinin çok temel bir amacı vardı. Karar verme sürecinde görünüşte bile eşitlik, kurumları temel amaçlarından saptıracak durumların ortaya çıkmasına yol açabilirdi. Hele hele 1960'larda ve 70'lerde azgelişmiş bağımlı ülkeler devrim ateşine tutulmuşken bu kaldırılamaz bir şey olurdu kuşkusuz. Bu nedenle bu kurumlar karar verme süreçlerini bile eşitsizliğin hakim olacağı şekilde kurguladılar. Özellikle küresel ekonomik ve finansal kuruluşlarda bu yapılanma çok hayati bir öneme sahip oldu.
İmefe’nin yapısına ve oylama süreçlerine baktığınızda bu konudaki en yetkin örnek olduğunu hemen anlarsınız. Aslında İmefe kabaca üç ana yönetsel yapı üzerinde yükselmektedir: Guvernörler Kurulu, Yürütme Kurlu, Başkan ve ekibi. Bunlardan birincisi olan Guvernörler Kurulu tüm üye ülkelerin temsilcilerinin bulunduğu bir tür genel kuruldur. Ülkeler genellikle maliye bakanları ya da merkez bankası başkanları tarafından temsil edilirler. Bu kurul senede bir defa toplanır ve ana stratejinin belirlenmesi, yeni üye kabulü türünden durumlar hakkında karar alır.
Aslında aldığı kararlar kurumun, yani İmefe’nin uzun vadeli performansını etkileyecek kararlardır. Ama esas yönetsel dinamiklerin dışındadır bu kurul, etkisizdir ve göstermeliktir. Ancak yine de önemlidir. Çünkü tüm üye ülke temsilcilerinin toplandığı bir kuruldur sonuçta ve üye ülkelerin her birinin kararın oluşumunda söz hakkı vardır iddiasını haklı çıkarmak için kullanılan bir kuruldur. Oysa işin aslı öyle değildir.
İmefe’de karar alıcı kurullarda oyların ağırlığı eşit değildir. Her ülkenin dünya ekonomisi ve ticareti içindeki payına göre bir kotası vardır. Toplam kota içinde ülke kotasının oranı o ülkenin oyunun ağırlığını belirlemektedir. Kısacası ABD ile Senegal’in oyu eşit değildir. Guvernörler Kurulu’nda tüm ülkelerin oylarının ağırlıkları toplamı beş milyondur, yani 191 ülkenin her birinin oyunun ağılrıkları toplandığında 5 milyon oy etmektedir. ABD temsilcisinin oyu 831 bin değerindeyken Senegal’in oyu sadece 4688 değerine sahiptir. Kısacası Amerikan emperyalizminin tek başına oyu tüm oyların %16,7’sine denk gelirken, Senegal’in oyu tüm oyların %0,09’una denktir. Diğer bir ifadeyle ABD’nin oyu Senegal’in oyundan 170 kat değerlidir. Alın size eşitlik!
Pek tabii ki diğer gelişmiş kapitalist ve emperyalist ülkelerin oyları da azgelişmiş kapitalistlerin oylarına göre çok ama çok değerlidir. Örneğin İngiltere’nin oyu 40 kat, Hollanda’nın oyu 18 kat, Japonya’nınki 63 kat, Almanya’nınki 55 kat, Fransa’nınki 42 kat, Çin’inki ise 65 kat daha değerlidir Senegal’in oyundan. En zengin 7-8 ülkenin oylarının toplam ağırlığı neredeyse %45-50 civarındadır ve toplam ağırlıkları geri kalan 183 ülkenin oylarının ağırlıklarına eşittir. Alın size eşitlik! Böylece Senegal’in oyunun hiçbir hükmünün olmadığını anlamış olduk. Merak edenler için verelim Türkiye’nin oy ağırlığı ise %0,95’tir, yani %1 bile değildir.
Eşitsizliğin alası günlük işlerin yürütülmesi ve genel stratejinin belirlenmesi açısından daha önemli olan ikinci kurulun, Yürütme Kurulu’nun oylama süreçlerinde ortaya çıkar. Bu kurul yakın izleme anlaşmalarının (stand-by anlaşmalarının) şartlarının belirlenmesinden kredi taksitlerinin serbest bırakılmasına, kime kredi verileceğinden ülkelere yeni finansman olanaklarının belirlenmesine kadar pek çok önemli konuda karar verme yetkisine sahiptir.
Bu kurulun 25 üyesi vardır, ayrıca yürütücü direktör, yani başkan da kurulun doğal üyesidir. Bu 25 üyenin sekizi daimi üyedir. Peki bilin bakalım daimi üyeler kimlerdir? Pek tabii ki daimi üyeler arasında Senegal, Burundi ve hatta Türkiye yoktur. Daimi üyeler şunlardır: ABD, Çin, İngiltere, Fransa, Almanya, Japonya, Suudi Arabistan ve Rusya. Yani kota ve ekonomik ağırlıkları en yüksek sekiz ülke daimi üyedir. Geri kalan 17 üyenin her biri bir ülke grubunu temsil eder. Örneğin Türkiye’nin grubu şu ülkelerden oluşmaktadır: Avusturya, Beyaz Rusya, Çekya, Macaristan, Kosova, Slovakya, Slovenya ve Türkiye. Her ülke grubu kendi aralarından bir temsilci seçer, bu temsilciler belirli bir zaman aralığıyla değiştirilir. Çoğunlukla her ülke sırayla grubunu temsil eder.
Oy ağırlıkları bu kurulda da geçerlidir. ABD temsilcisinin oyu tüm oyların %16,5’ine denk gelir, Japon temsilcininki ise %6,14’üne. Sekiz daimi üyenin sekiz oyu toplam oyların %46,73’üne denk gelir. Geri kalan 183 ülkenin 17 temsilcisinin 17 oyunun toplamı ise %53,27 ağırlığa sahiptir. Örneğin en dipte bulunan, en az oy ağırlığına sahip grup 17 ülkeden oluşur ve bu 17 ülke için verilen tek oyun ağırlığı sadece %1,4’tür. Bu grupta Burundi, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Kongo Cumhuriyeti, Çad, Gabon ve Kenya gibi Afrika ülkeleri vardır. Alın size eşitlik!
Şimdi denilebilir ki efendim azgelişmişler ve diğerleri örgütlenerek yine de oy çoğunluğunu elde edebilirler. Ne yazık ki Vehbi’nin kerrakesi öyle değildir. İmefe’nin kurullarında kararların alınabilmesi ve kabul edilebilmesi için en az %70 ve hatta daha kritik kararlar için %85 çoğunluk istenir. ABD’nin tek bir oyunun toplam oyların %16,5’ine denk düştüğünü belirtmiştik, dolayısıyla ABD çoğu kararı tek başına veto etme hakkına sahiptir.
Bu kurgu nedeniyle İmefe Amerikan emperyalizminin borazanlığını gizlemeden, açıkça yapabilmektedir. Çünkü iç işleyişinde ve karar alma süreçlerinde ABD ve diğer emperyalistler lehine muazzam bir eşitsizlik vardır. Yoksul ve bağımlı ülkelerin varlıkları göstermeliktir, sadece zevahiri kurtarmak için oradadırlar. İmefe’nin kurumsal yapısındaki eşitsizlikler pek tabi ki sadece yönetsel yapının yarattığı hakkaniyetsizlikleri değildir, bilfiil kapitalizmin yarattığı hakkaniyetsizliklerin yansımalarıdır.
/././
