Kara (harekâtı) göründü!-Akdoğan Özkan-
'2003 Irak İşgali’nden bu yana bölgeye en büyük yığınağı yapan ABD ordusunun bu güçlendirilmiş kinetik omurgası, İran savaşının kara harekâtı da içerebilecek yeni bir evresinin eşiğinde olduğumuza ve dünya enerji denkleminin yeniden yazılabileceğine işaret ediyor.
İki hafta kadar önce bu köşede kaleme aldığım “İran Savaşı asıl şimdi mi başlıyor” başlıklı yazımda, İran Savaşı’nda Trump tarafından ilan edilmiş ateşkesin, kontrolden çıkma noktasına ramak kalmış küresel piyasaların elektriğini bir süreliğine alıp rahatlatmak ve Hürmüz’ün ve/veya İran’daki zenginleştirilmiş uranyumun kontrolünü hedefleyen kapsamlı kara operasyonları için de ihtiyaç duyulan yığınağı artırıp zaman kazanmak amacıyla zorunlu ve geçici bir durak olarak kurgulamış olma ihtimalinin yüksekliğinden söz etmiş ve şu tip senaryolardan en az birinin yakın zamanda yürürlüğe konulabileceğini dile getirmiştim:
ABD & İsrail’in olası hedefleri
- İran'ın petrol ihracatının tahmini yüzde 90'ını karşılayan Harg Adası'nın ele geçirilmesi veya abluka altına alınması;
- Küresel petrol arzının yüzde 20’sinin aktığı Hürmüz Boğazı'nın İran kontrolünden çıkarılmasına dönük olarak İran kıyı şeridinin temizlenmesi;
- İran'ın Natanz, Fordov ve İsfahan nükleer teknoloji merkezleri gibi kilit tesislerini hedef alan operasyonların düzenlenmesi ya da, daha spesifik olarak söylersek, İran'a ait yüzde 60 oranında zenginleştirildiği ileri sürülen ve 440 kg ağırlığında olduğu tahmin edilen uranyumun ABD güçlerince “güvence altına alınması”, yani açıkça sahibinden çalınması.
ABD’nin yukarıda sıraladığımız senaryolardan en az birini yürürlüğe koyabilmesi ve kapsamlı kara harekâtları gerçekleştirebilmesi için ihtiyaç duyduğu askeri yığınağını tamamlama noktasına geldiğine tanık oluyoruz. CENTCOM’dan aktarılan bilgiler ve paylaşılan görüntüler ABD Donanması’na ait üç uçak gemisi saldırı grubunun da CENTCOM bölgesinde olduğunu ve abluka faaliyetini desteklediklerini teyit ediyor. USS Gerald R. Ford 304 gündür bölgede. USS Abraham Lincoln 91 gündür bölgede. USS George H.W. Bush ise 4 gündür.
Bir diğer deyişle, bu üç uçak gemisi 2003 Irak işgali öncesindeki hazırlık sürecinden bu yana ilk kez Orta Doğu'da eş zamanlı olarak faaliyet gösteriyor. Sayıları 200’ü aşan sayıda uçak, 12 savaş gemisi ve 3 uçak gemisi (USS Abraham Lincoln, USS Gerald R. Ford, USS George H.W. Bush) 15 bin denizci ve deniz piyadesi ile birlikte ABD’nin Orta Doğu sularındaki Irak Savaşı'ndan bu yana en büyük yığınağını gerçekleştirmiş durumda.
Aynı şekilde, İsrail’in Ben Gurion Havalimanı, bugünlerde Amerikan ordusuna ait KC-135 ve KC-46A tipi tanker uçaklardan geçilmiyor. Sayıları son günlerde giderek artan bu onlarca havadan yakıt ikmal uçağı kendilerine görev verilmesini bekliyorlar. Bu arada, Birleşik Arap Emirlikleri’nin, Amerikalılara topraklarında önemli miktarda hava kuvvetleri birlikleri konuşlandırma izni verdiği bildirilirken, bölgeye ilave ekipman taşıyan ABD Hava Kuvvetleri’ne ait çok sayıda nakliye uçağının Orta Doğu'ya doğru yola çıktığı görülüyor.
ABD ordusunun bölgedeki bu güçlendirilmiş kinetik omurgası, İran savaşının kara harekâtı da içeren yeni bir fazının eşiğinde olduğumuzun en temel göstergesi. Tüm göstergeler, Pentagon’un İsrail ile birlikte İran’a karşı yeni bir saldırı hazırlığını tamamlamış olduğunu gösteriyor.
İran’ın hedefleri
Öte yandan, İran Devlet Televizyonu, çatışmaların yeniden başlaması halinde hedef alınacak yeni enerji tesislerinin bir listesini yayınladı. Liste’de Körfez monarşilerindeki şu kritik noktaların yer aldığı dikkati çekiyor:
- Savaştan önce dünyanın en büyük LNG ihracatçısı konumunda olan Katar'ın, küresel enerji güvenliği açısından kritik rol oynayan ve geçen ay vurulduğunda doğal gaz fiyatlarında yüzde 40'a varan artışlara neden olan sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) üretim tesisi Ras Laffan.
- Birleşik Arap Emirlikleri'nin kuzeybatısındaki Das ve Zirku Adaları ile açık deniz petrol ve doğal gazı için önemli merkezler.
- Suudi Arabistan'ın enerji altyapısının “incileri” olarak kabul edilen Abkaik, Sefaniya ve Kureyş gibi kritik petrol tesisleri. Yaklaşık 7 milyon varil/gün işleme kapasitesine sahip, dünyanın en büyük petrol işleme ve stabilizasyon tesisleri olan Abkaik ve Kureyş'e Eylül 2019'da da koordineli insansız hava aracı/füze saldırıları düzenlenmiş; bu saldırılar sonucunda küresel petrol üretiminin yüzde 5'inden fazlasını temsil eden günlük 5,7 milyon varillik bir arz düşüşü yaşanmıştı. Ülkenin ikinci büyük petrol sahasını içeren ve 2019 saldırılarında Abkaik ile birlikte hedef alınan büyük petrol kompleksi Sefaniya de, Suudi Arabistan’ın kritik altyapısının önemli bir bileşeni olarak kabul ediliyor.
- Dünyanın en büyük bitümlü şeyl yatağı olarak bilinen Kuveyt'teki Burgan petrol sahası.
Silahlar daha sert konuşabilir
Özetle, şimdi silahların yeniden ve daha sert bir biçimde konuşacağı; hem Körfez petrolünün akışının değişimiyle hem de dünya enerji denkleminin yeniden yazılmasıyla sonuçlanma potansiyeline sahip bir çatışmanın eşiğinde gibiyiz. Şu ana kadarki aksiyonun küresel yansımalarına baktığımızda, Avrupa, Körfez ve Rusya'dan uzaklaşırken ABD’ye olan bağımlılığı artıyor. Asya ise, özellikle Çin ve Japonya ile, yeni akışın gerçek çekim merkezi haline gelmiş durumda.
Bu arada, benzin fiyatları açısından bakıldığında, İran Savaşı’nın başladığı 28 Şubat’tan bu yana fiyat artışlarının en yoğun olduğu ülkelerin, yüksek rezerv tutmayan Güneydoğu Asya ülkeleri olduğu görülüyor. Benzin fiyatları Kanada’da yüzde 28, ABD’de yüzde 35 artarken, Laos’ta yüzde 45, Malezya’da yüzde 68, Filipinler’de yüzde 72, Myanmar’da ise yüzde 101’in üzerinde artmış durumda.
Rafineriler alev alev
Öte yandan, dünya genelinde petrol rafinerileri ile enerji santrallarında küresel enerji denkleminin yeniden yazılmasına katkı (!) anlamında değerlendirebileceğimiz esrarengiz birtakım patlamalar meydana geliyor, yangınlar çıkıyor. Rafineriler alev alev yanarken, “Bütün bunlar belirli bir plan dahilinde yürütülen sabotaj eylemleri olabilir mi?” sorusu da akla geliyor. Bakın son haftalarda çok az bir kısmı bölgesel çatışmalar kapsamında görülebilecek neler oldu:
2-3 Nisan’da Kuveyt’in Mina el Ahmedi rafinerisi bir dron saldırısı sonucu vurulunca yangın çıktı ve tesis hasar gördü.
5 Nisan’da Çin’in doğusunda önemli bir endüstriyel merkez olan Jinan’daki bir kimya endüstrisi tesisinde büyük bir patlama meydana geldi.
9 Nisan’da Meksika’nın 20 milyar dolarlık yatırımla inşa edilen amiral gemisi enerji tesisi konumundaki Dos Bocas Rafinerisi’nde yangın çıktı. Günlük 340 bin varil işleme kapasitesiyle ülkenin en büyük rafinerilerinden biri olan Dos Bocas’ta daha önce de 17 Mart’ta benzer bir kâbus yaşanmıştı.
13-14 Nisan’da Hindistan’ın Chhattisgarh eyaletinde bulunan Vedanta şirketine ait Singhitarai enerji santralinde patlama meydana geldi ve 20’nin üzerinde insan hayatını kaybetti.
15-16 Nisan’da Avustralya’nın günde 120.000 varile kadar petrol işleme kapasitesine sahip Geolong rafinerisinin kritik ünitelerinde büyük yangınlar çıktı.
16 Nisan’da Pakistan’ın kuzeybatısındaki Pahtunhva eyaletine bağlı Haripur bölgesindeki Hattar Sanayi Bölgesi'nde gaz botu hattında meydana gelen patlama 8 kişinin hayatını kaybetmesiyle sonuçlandı.
16 ve 19 Nisan’da Rusya’nın Krasnodar bölgesinde bulunan ve ülkenin Karadeniz kıyısındaki tek rafinerisi olarak bilinen Tuapse rafinerisinin rezervuar alanına dron saldırıları akabinde yangın çıktı.
18 Nisan’da ABD’nin Seattle kentinin kuzeyindeki BP Cherry Point rafinerisinde dört kişinin yaralandığı bir patlama meydana geldi.
20 Nisan’da Hindistan'ın Racastan eyaletinin Balotra bölgesinde yer alan, Hindustan Petroleum Corporation Limited’e (HPCL) ait Pachapadra rafinerisinde büyük bir yangın çıktı.
20 Nisan’da Romanya'nın Bükreş Batı Enerji Santrali'nde meydana gelen patlamanın ardından CET Vest tesisindeki 3 trafo alev aldı.
22 Nisan’da Irak’ın Erbil kentindeki Lanaz Petrol Rafinerisi'nin depolarında bir İHA saldırısı sonrası yangın çıktı.
25 Nisan’da Vietnam Hanoy’daki bir petrol depolama tesisinde meydana gelen bir patlamanın akabinde yangın çıktı.
Bütün bunlar, belirli bir plan dahilinde ve İran Savaşı’na paralel sayılabilecek bir hatta, hibrit savaş yöntemleri çerçevesinde yürütülen sabotaj eylemleri olmasa bile, küresel enerji haritasını bozmak ya da yeniden şekillendirmek isteyen kimi güçlerin kaotik planlarına destek verebilecek bir içerik taşımıyor da değil. Ama tabii şu aralar neyin ne olduğunu tam olarak anlamak için biraz zamana sıklıkla gereksinim duyuluyor.
Umalım ki, tüm bu kaotik manzara içinde yürünen barış karası olur!
/././
Gelişmişler liginde "pahalı" bir ortaklık: Türkiye’nin vergi takozu çıkmazı -Murat Batı-
Türkiye’de vergi takozu yalnızca yüksekliği nedeniyle değil, büyük ölçüde sosyal güvenlik primlerine dayanması ve enflasyon karşısında güncellenmeyen vergi dilimleri sebebiyle sorunlu bir yapıya sahiptir. Ücretler artsa bile çalışanlar daha yüksek vergi dilimlerine sürüklenmekte, net gelir ile toplam işveren maliyeti arasındaki makas giderek genişlemektedir.
OECD’nin yeni yayımlanan 2026 "Ücretlerin Vergilendirilmesi" raporu, Türkiye’yi vergi yükü söz konusu olduğunda yine o meşhur "gelişmiş ülkeler ligine" dahil etti; ancak bu zirve ortaklığı, çalışanların cüzdanı için pek de şampiyonluk tadı vermiyor. Kağıt üzerinde dev ekonomilerle benzer vergi oranlarına sahip olsak da bu tablonun ardında yatan gerçekler, "gelişmiş" bir sistemden ziyade, hem çalışanı hem de işvereni aynı anda sıkıştıran bir yapıyı işaret ediyor.
2025 yılı verilerine göre, Türkiye’de ortalama bir ücretlinin vergi takozu yüzde 40,3 olarak kaydedilirken, OECD ortalaması yüzde 35,1 seviyesinde kaldı. İşverenin katlandığı toplam maliyet ile çalışanın eline geçen net ücret arasındaki bu makasın OECD ortalamasından 5,2 puan daha geniş olması, emeğin maliyetini yukarı çekerken çalışanın reel gelirini baltalıyor. Yani Türkiye, vergi yükü sıralamasında en üst gruba yakın konumuyla "zenginler kulübüyle" yarışsa da bu yükün yarattığı tahribat yerel ölçekte çok daha sert hissediliyor.
İşte asıl kontrast tam bu noktada, yani "yükün karşılığında ne alındığı" sorusunda gizli. Belçika ve Almanya gibi listenin en tepesindeki ülkeler çok daha yüksek vergi takozu oranlarına sahip olsalar da bu yükün karşılığında vatandaşa sunulan güçlü sosyal devlet hizmetleri ve yüksek satın alma gücü bir denge oluşturuyor. Türkiye’de ise satın alma gücünün düşüklüğü ve kamusal hizmet kapsamındaki farklılıklar, benzer vergi oranlarını bile çalışanlar için OECD ortalamasının çok üzerinde, taşınması güç bir ağırlığa dönüştürüyor.
Vergi takozu; işverenin katlandığı toplam maliyet ile çalışanın eline geçen net ücret arasındaki farkın toplam maliyete oranıdır. Bu yapının üç temel bileşeni vardır: gelir ve damga vergisi, çalışanın ödediği sosyal güvenlik ve işsizlik sigortası primleri ile işverenin ödediği primler. Türkiye’deki vergi takozu oranının yüksekliğini anlamak için bu bileşenlerin dağılımına bakmak gerekir.
Türkiye’de toplam yük içinde özellikle işveren primlerinin önemli bir ağırlığı bulunmaktadır. Gelir vergisi ise artan oranlı yapısı nedeniyle gelir seviyesine göre değişkenlik göstermektedir. Bu nedenle tek bir oran üzerinden değerlendirme yapmak her zaman sağlıklı sonuç vermemektedir
Bununla birlikte Türkiye’de sistemin yalnızca gelir vergisi üzerinden değil, ağırlıklı olarak sosyal güvenlik primleri üzerinden yük oluşturduğu söylenebilir. Bu durum Türkiye’yi birçok OECD ülkesinden ayrıştıran temel özelliklerden biridir.
Mevcut durumu daha iyi anlamak için diğer ülke uygulamalarına bakmak yararlı olacaktır.
Ülke karşılaştırmaları
Karşılaştırma yapmak tabloyu daha net gösterecektir.
Şöyle ki Danimarka’da vergi takozu Türkiye’ye yakın seviyede, ancak neredeyse tamamen gelir vergisinden oluşuyor. Sosyal güvenlik primleri yok denecek kadar düşük. Yani Danimarka’da yük, vergi üzerine kurgulanmışken; Türkiye’de prim + vergi üzerine yüklenilmiş durumdadır.
ABD’de vergi takozu yaklaşık yüzde 30 seviyesinde. Hem gelir vergisi hem de sosyal güvenlik primleri OECD ortalamasına kıyasla daha düşük tutuluyor.
İsviçre’de ise bu oran yüzde 23’e kadar geriliyor. Bu ülkelerde ortak uygulama: ücret üzerindeki toplam yükü düşük tutmak ve sosyal güvenlik sistemini yalnızca ücretler üzerinden finanse etmemek.
Japonya’da tablo daha dengeli. Vergi takozu yüzde 33,1. Gelir vergisi görece düşük, buna karşılık sosyal güvenlik primleri orta düzeyde. Ancak toplam yük, yine de Türkiye’nin altında kalıyor. Bunun nedeni yalnızca oranlar değil, vergi sisteminin daha düşük artan oranlı yapısı ve vergi kredisi denilen indirim yani destek mekanizmalarının varlığının etkinliği.
Hollanda ve Lüksemburg gibi ülkelerde ise yalnızca oranlara bakmak yanıltıcı olur. Bu ülkelerde vergi kredileri, gelir düzeyine göre değişen indirimler ve özellikle ailelere yönelik nakit transferler, efektif vergi yükünü aşağı çekiyor. OECD raporunun da ortaya koyduğu gibi, vergi takozunu belirleyen yalnızca alınan vergiler değil, aynı zamanda verilen desteklerin fazlalığıdır. Türkiye’de ise bu tür mekanizmalar oldukça sınırlı. Örneğin başta Avusturya olmak üzere birçok OECD ülkesinde traffic (commuting) tax credit yani işe gidip gelen ücretlilere yol vergi indirimi uygulanmakta. Bu da vergi takozunu aşağıya çekebilmektedir.
İsrail de benzer bir örnek sunuyor. Vergi takozu yüzde 26,1 seviyesinde. Bunun arkasında düşük gelir gruplarına yönelik yaygın vergi kredileri ve destekler bulunuyor. Yani sistem yalnızca vergi toplamakla kalmıyor, aynı zamanda etkin bir geri dağıtım mekanizması kuruyor.
Öte yandan OECD’nin en üst seviyesinde yer alan Belçika ve Almanya’da vergi takozu çok daha yüksek. Bu ülkelerde hem gelir vergisi oranları hem de sosyal güvenlik primleri oldukça yüksek seviyede. Ancak bu yükün karşılığında güçlü bir sosyal devlet yapısı var. Emeklilik, sağlık ve işsizlik sigortası gibi sistemler büyük ölçüde ücretler üzerinden finanse ediliyor. Türkiye ile aradaki temel fark da burada ortaya çıkıyor. Benzer oranlar söz konusu olsa bile, bu yükün karşılığında sağlanan kamusal hizmetlerin kapsamı farklı.
Türkiye’de önemli bir sorun: Vergi dilimlerinin enflasyon oranında güncellenmemesi
Ücretler enflasyon nedeniyle nominal olarak artsa da vergi dilimleri aynı hızda güncellenmediğinde çalışanlar farkında olmadan daha üst vergi dilimlerine geçmektedir. Bu durum, reel gelirlerinde anlamlı bir artış olmaksızın daha yüksek oranda vergi ödemeleri sonucunu doğurur. OECD raporlarında birçok ülke için vurgulanan bu etki, Türkiye’de yüksek enflasyon nedeniyle çok daha belirgin ve sert hissedilmektedir.
2022 yılından bu yana uygulanan asgari ücrete kadar gelir ve damga vergisi istisnası, başlangıçta vergi yükünü azaltıcı bir işlev görmüştür. Ancak ücretler arttıkça bu etkinin zayıfladığı görülmektedir. Belirli bir gelir seviyesinin aşılmasıyla birlikte çalışanlar hızla üst vergi dilimlerine girmekte ve toplam vergi yükü artmaktadır. Üstelik söz konusu istisna yalnızca gelir ve damga vergileri açısından geçerli olup sosyal güvenlik primlerini kapsamamaktadır. Bu nedenle ücretin bir kısmı vergiden istisna olsa bile prim yükü tam olarak devam etmektedir.
Türkiye’de vergi takozunu yükselten temel unsurlardan biri de gelir vergisi dilimlerinin enflasyona karşı yeterince güncellenmemesidir. Vergi oranları nominal olarak değişmese dahi, artan ücretler nedeniyle fiili vergi yükü artmaktadır. Literatürde fiscal drag veya OECD’nin raporunda kullanılan ifadeyle bracket creep olarak tanımlanan bu durum, vergi sisteminin enflasyon karşısında bireyleri otomatik olarak daha yüksek dilimlere taşıması anlamına gelir.
OECD verilerine göre Türkiye vergi takozu açısından en üst sıralarda yer almamakla birlikte ortalamanın üzerinde ve üst gruba yakın bir konumdadır. Ancak bu oran tek başına yeterli bir değerlendirme ölçütü değildir. Çünkü vergi yükünün hangi gelir düzeyi üzerinde oluştuğu da en az oran kadar belirleyicidir.
Türkiye’de ücretlerin satın alma gücü OECD ortalamasının oldukça altındadır. Bu nedenle benzer oranlara sahip bir vergi takozu bile çalışanlar açısından çok daha ağır bir yük oluşturmaktadır. Sorun yalnızca vergi oranlarının düzeyi değil, aynı zamanda bu yükün düşük gelir seviyeleri üzerinde yoğunlaşmasıdır.
Görüldüğü üzere vergi takozunu belirleyen üç temel unsur öne çıkmaktadır: sosyal güvenlik primlerinin ağırlığı, enflasyon karşısında güncellenmeyen vergi dilimleri ve ücret artışlarının çalışanları otomatik olarak daha yüksek vergi dilimlerine taşıması. Bu unsurlar birlikte değerlendirildiğinde, işverenin katlandığı maliyet ile çalışanın eline geçen net gelir arasındaki fark giderek açılmaktadır.
Sonuç olarak
Türkiye’de vergi takozu yalnızca yüksekliği nedeniyle değil, büyük ölçüde sosyal güvenlik primlerine dayanması ve enflasyon karşısında güncellenmeyen vergi dilimleri sebebiyle sorunlu bir yapıya sahiptir. Ücretler artsa bile çalışanlar daha yüksek vergi dilimlerine sürüklenmekte, net gelir ile toplam işveren maliyeti arasındaki makas giderek genişlemektedir. Bu artış çoğu zaman açık bir politika tercihinden ziyade sistemin kendi işleyişi içinde kendiliğinden ortaya çıkmaktadır. Daha teknik bir ifadeyle bu durum, Hazine açısından gelirleri otomatik olarak artıran bir mekanizma, yani bir tür otomatik stabilizatör etkisi yaratmaktadır.
En nihayetinde Türkiye’nin OECD sıralamasındaki konumunu belirleyen temel faktörler yüksek sosyal güvenlik primleri ve enflasyon karşısında eriyen vergi dilimleridir. Buna karşılık daha düşük vergi takozuna sahip ülkelerde vergi kredileriyle yük hafifletilmekte, sosyal güvenlik daha dengeli yapılandırılmakta ve en önemlisi enflasyon kontrol altında tutulmaktadır.
/././
Faili meçhuller ve Beyaz Toroslar-Fikret İldiz-
Bir şeyler yapacak olanlar faili meçhulleri aydınlatacaklarını söylüyorlar… Faili meçhul siyasal cinayetler ele alınacak mıdır? Yoksa bu siyaset yoluyla kaçınılmazlıklar sonsuzluğa mı gönderilmiş olacak?
Acaba siyaset; kaçınılmazlık politikalarından sonsuzluk politikalarına geçiş midir?
Faili meçhuller ve dosyaları….
Faili meçhul siyasal cinayetler….
Hangilerinden söz ediliyor acaba?
Her ikisi de şiddette dayanır, failleri vardır ama yoktur, bulunamazlar.
Hangisi?
Demokrasi ve hukukun üstünlüğünün hiçe sayılmaya başlandığı zaman şiddetin düzeni başlar. Demokrasi ve hukuk yok olur. Tarih, kaçınılmazlık ve sonsuzlukları yazar.
Amerikalı tarihçi Timoty Snyder’e göre; kaçınılmazlık politikaları başlar ve geçmişe bakmanın en eski yolu “sonsuzluk politikası” olur.
Ne demektir? Bu politikalar nedir ve neye yarar?
Her iki politikayla tarihi gerçekleri gizleyebilirsiniz.
Her iki politikada tarihi gerçekleri gizleme eğilimi vardır. Bu eğilim toplumda “mağduriyetlerle yaşama alışkanlığı” ve unutma yaratır.
Siyaset, insanları gerçeklerin tartışılmasından uzaklaştırılır. Hafıza silinir.
Hep kriz vardır ve kalıcıdır. Siyasete göre; düşman, kapı önünde beklemektedir. Dış güçler, dış mihraklar, içimizdeki düşmanlar her gün çoğalır.
Snyder’e göre; “Şu anda karşı karşıya olduğumuz tehlike, kaçınılmazlık politikalarından sonsuzluk politikalarına doğru bir geçişten; yani saf, ama kusurlu bir demokratik cumhuriyet kategorisinden, şaşkın ve alaycı bir faşist oligarşi biçimine geçişten oluşuyor.
Ancak kaçınılmazlık politikası yaşadığı şoka karşı çok savunmasız bir halde. Alışkın olduğumuz efsane parçalanıp, zaman ortak bir biçimde akmadığında deneyimlerimizi organize etmenin başka bir yolunu bulmaya çabalıyoruz. En az direnç isteyen yol da bizi kaçınılmazlıktan ayırıp, doğruca sonsuzluğa götürür.
Şayet bir kez, önünde sonunda her şeyin iyi olacağına inandıysanız, şimdi de asla hiçbir şeyin iyi olmayacağına ikna edilebilirsiniz, ya da gelişimin kaçınılmaz olduğuna inandığınız için şimdiye dek hiçbir şey yapmadıysanız, tarihin kendini tekrarlayacağını düşünüp bundan sonra da hiçbir şey yapmamaya devam edebilirsiniz”[i]
Adalet Bakanlığı’nın 2020 verilerine göre 4 milyon 226 bin 101 faili meçhul dosyasından yalnızca 7 bin 238’inin faili bulundu (13.10.2021). Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü’nce yayımlanan adli istatistikler, Cumhuriyet başsavcılıklarında bulunan toplam 8 milyon 995 bin 141 dosyanın yüzde 47’sinin faillerinin meçhul olduğunu gösteriyor.
Geçmişte “faili meçhuller”/“siyasi cinayetler” üzerine Rapor yazıldı.
Adıyla analım; “TBMM DYP Grup Başkanvekili ve Zonguldak Milletvekili Güneş Müftüoğlu, ANAP Grup Başkanvekili ve Kütahya Milletvekili Mustafa Kalemli, SHP Grup Başkanvekili ve İçel Milletvekili Aydın Güven Gürkan, RP Grup Başkanvekili ve Kocaeli Milletvekili Şevket Kazan ve CHP Grup Başkan Vekili ve Ankara Milletvekili H. Uluç Gürkan’ın, Ülkemizin Çeşitli Yörelerinde İşlenmiş Faili Meçhul Siyasal Cinayetler Konusunda Anayasa’nın 98 inci, İçtüzüğün 102 ve 103 üncü Maddeleri Uyarınca Bir Meclis Araştırması Açılmasına İlişkin Önergesi ve (10/90) Esas Numaralı Meclis Araştırması Komisyonu Raporu”[ii]
Komisyon, 12.10.1995 tarihli “Ülkemizin Çeşitli Yörelerinde İşlenmiş Faili Meçhul Siyasal Cinayetler Konusunda Meclis Araştırma Komisyonu (10/90) Raporu”, Meclis Başkanlığına sundu.[iii]
Rapor 186 sayfa. 1000 adet basıldı. Meclis Genel Kurulunda görüşülemedi. TBMM’nin tozlu raflarında duruyor. Üzerinde “Rapor Görüşülmedi (Hükümsüz)” yazılıdır.
Faili meçhul siyasal cinayetler Raporu sonsuzluk politikasına teslim edildi. Tozlu raflara konuldu ve sonsuza gönderildi. Kaçınılmazlık politikası gereği Rapor yok…
Faili meçhul siyasal cinayet; “siyasal düşüncesinden ötürü cinayet eylemine kurban gidenleri veya siyasal nedenden dolayı gerçekleştirilen cinayet eylemlerinin faillerinin bilinmemesi hali” olarak tanımlanmıştır.
Sonuç olarak Komisyon en çok zararın “hukuka” olduğunu belirtiyor. Rapor devlet hakimiyetinin kurulmasını şart görmektedir:
“…Devletin vatandaşın Anayasal hakkını tüm kuruluşları ile teminat altına aldığını göstermesi gerekmektedir. Seçilmişler kendilerinden beklenilen sorumluluk duygusuyla hareket ederek, Devletin kurumlarına hâkim olmalı Devletin içerisinde bulunduğu izlenimi komisyonumuzca tespit edilen birtakım odakların devlet içerisinden temizlenmesi ve hukuk kurallarının hâkim kılınması için otoriteyi eline almak zorundadır. Bu yapılmadığı takdirde komisyonumuzun çalışmaları sırasında karşımıza çıkan odaklar Devlete hakimiyetlerini devam ettirecekler ve hukuka aykırı davranışlarını devam ettireceklerdir.
Şu bilinmelidir ki; hukuk devletlerinde hukuk dışı hiçbir oluşumdan medet umulmaz ve ortaya çıkan her türlü hukuk dışı oluşumda fark edildiği anda ortadan kaldırılması gerekmektedir. Eğer hukuk devletinin yetkili kuruluşları hukuk dışı oluşumların faaliyetlerinin devam ettirilmesine göz yumarlarsa bundan en fazla zararlı çıkacak hukuk devletidir.”
Akılda kalsın. Unutulmasın…
05 Mart 2023 tarihinde Bursaspor-Amed Beyaz Grup futbol maçında tribünlerde "Beyaz Toros" ve "Yeşil" kod adlı Mahmut Yıldırım pankartları açılmıştı.
Maçta çıkan olaylar ve kamuoyunda tepki çeken görsellerin stada sokulmasında ihmali görülen kamu görevlileri hakkında Bursa Cumhuriyet Başsavcılığı soruşturma başlatmıştı… Acaba soruşturma ne oldu? Failleri kimler? Yoksa failleri meçhul müdür?
Bursa’da oynanan maçta pankartları açılan “Beyaz Toros” ve “Yeşil Kod adlı Mahmut Yıldırım” Susurluk kazasının kalıntılarıdır.
Beyaz Toros aydınlatılmamış faili meçhul siyasal cinayetlerin polis aracı süsü verilmiş suç aracıdır.
Faili Meçhul Siyasal Cinayetler Meclis Araştırma Komisyonu (10/90) ve Susurluk Raporlarındaki bilgiye göre; Raporda adı geçen (Yeşil Kod) “siyasal cinayetlerin” faillerindendir ve devlet tarafından kullanılmıştır.
Bir şeyler yapacak olanlar faili meçhulleri aydınlatacaklarını söylüyorlar…
Faili meçhul siyasal cinayetler ele alınacak mıdır?
Yoksa bu siyaset yoluyla kaçınılmazlıklar sonsuzluğa mı gönderilmiş olacak?
Önce soralım; faili meçhuller neden bu kadar çok ve ne zaman, neden bu kadar çoğaldılar?
Bir yanda faili meçhuller var.
Hemen yanı başında faili meçhul siyasal cinayetler…
Ve ikisinin tam ortasında “Beyaz Toroslar...”
-----
[i] Tiranlık Üzerine. Timoty Snyder. Olvido Yayın. 4 Bası 2018.
[ii] Dönem: 19- Yasama Yılı: 5, TBMM S. Sayısı 897.
[iii] Esas No: 10/90. Sayı No: A.01.1.GEÇ/300-554
/././
