Bilal’in koltuğu kasımda hazır -Yaşar Aydın-
Erdoğan, seçim öncesi kabine değişikliği ile yetinmeyip genel başkanlığa düşündüğü Bilal Erdoğan’a uygun parti düzeni kuracak. İktidarın “siyasi dizayn” hamlelerinden muhalefet de nasibini alacak.
Ülke siyasetinde “esasa” dokunmadan her gün yeni bir gündem oluşturuluyor. Bakanlar değişiyor, muhalefet partisinden belediye başkanları istifa ediyor, belediye başkanları ile genel başkanın konuşmaları ortalıkta dolaşıyor, ittifaklar kuruluyor, veliahtlar tayin ediliyor. Aksiyon bitmiyor.
Suriye'de savaş çıktı çıkacak derken antlaşma imzalandı. Ülkede “Terörsüz Türkiye” ismi verilen süreç, hiçbir şey yaşanmamış gibi devam ediyor. DEM Parti İmralı Heyeti, dün Erdoğan'la bir görüşme gerçekleştirdi. Bu kadar kötü yönetilen, halkın öfkeden deliye döndüğü ülkede siyasetin gündeminin bu çerçeveye sıkışması gerçekten hayret verici. Hiç kuşkusuz bu, aynı zamanda bir iktidar başarısı.
PARTİ BİLAL’E EMANET
Erdoğan'ın ortağı Bahçeli ile birlikte seçim takvimini başlattığını görebiliyoruz. Seçim öncesi yapması gerekenler aciliyet sırasına göre düzenlendi. Son günlerde netleştiği gibi Bilal Erdoğan da “yapılacaklar listesi” içine dahil oldu. Geçen süre içinde Bilal Erdoğan için düşünülen koltuk konusu artık açıklığa kavuştu. Bilal Erdoğan'ın cumhurbaşkanlığı seçimi öncesi AKP Genel Başkanı olması konusunda büyük oranda uzlaşmaya varıldı. Uzlaşma arayışının parti içinden çok iktidar ortağıyla yapıldığını söylemeye bile gerek yok.
AKP, Bilal Erdoğan kararıyla birkaç meseleyi çözmüş oldu:
Birincisi: Ailenin "Erdoğan sonrası"na dair dayatmasına pozitif yanıt verilmiş oldu.
İkincisi: Erdoğan sonrasına dair parti ve ittifak içinde başlayan kavgayı soğutmak ve ötelemek için zaman kazanılmış oldu.
Üçüncüsü: Rejimin işleyişinde “cumhurbaşkanının bazı yetkilerinden feragat etmesi” şeklinde formüle edilen değişikliği karşılamak için adım atılmış olacak.
AKP, Bilal Erdoğan'ın başkanlık takvimini erken seçim tercihine bağlı olarak belirleyecek. Parti içinden aldığımız duyumlar, “Kasım 2026” itibarıyla Erdoğan'ın genel başkanlığı bırakacağı yönünde.
Kulislere göre Bilal Erdoğan'ın parti başkanlığına ne AKP'den ne MHP'den yüksek sesle itiraz eden oldu. Ama endişe beyan edenlerin sayısı az değil. Parti içi dengeler, alışkanlıklar ve "saltanat" çağrıştırma ihtimali gibi nedenlerden dolayı seçim öncesi bunun “riskli olacağı” endişesini duyanlar da var. Bu endişelere rağmen Bilal Erdoğan tercihinin hayata geçmesine kesin gözüyle bakılıyor. Parti örgütü büyük oranda Bilal Erdoğan'a göre düzenlenmişti. Son rötuşun olağanüstü kongrede yapılması bekleniyor.
İKİ İTTİFAK GELİYOR
AKP'de bunlar yaşanırken milliyetçi-muhafazakâr cenahtan iki ittifak filizleniyor. Birincisi; Erbakan'ın "Milli Görüş'ün devamı" diye nitelediği YRP, SP, Gelecek ve DEVA'nın oluşturduğu yapı. Bu ittifakı parti tabanları istiyor; ama Davutoğlu, Erbakan ve Babacan'ın egoları hâlâ ciddi bir engel olarak duruyor. Parti kaynaklarından aldığımız bilgiye göre ittifakın ana meselesi cumhurbaşkanlığı seçimi olmayacak. Barajı geçmek ilk hedef olarak belirleniyor. AKP'den uzaklaşan ama başka bir partiye gitmeyen seçmen, birincil hedef kitlesi.
“Neden cumhurbaşkanlığı seçimi ikinci plan?” diye sorduğumuzda, “Erdoğan'la kavga ederek o tabana seslenemeyiz” yanıtı geliyor.
Benzer bir çalışmanın Zafer Partisi ve Anahtar Parti arasında devam ettiğini bilmeyen yok. Ama bu ittifakın kaderini biraz İYİ Parti, biraz da CHP'nin adayının kim olacağı belirleyecek gibi duruyor. İki ittifakın siyasete etkisini bugünden kestirmek mümkün değil. İktidara mı yoksa muhalefete mi yarar sorusunun kestirme bir yanıtı da yok. Erdoğan’ın kendine yenebileceği rakip ararken tüm bu ittifak senaryolarını da dikkate alacağı kesin.
SEÇİME HAZIR MI?
Erdoğan'ın son birkaç aydır izlediği eylem hattına baktığımızda, bu yıl içinde bir seçimin sürpriz sayılmayacağını söylemek mümkün. Erdoğan, Meclis muhalefetini bölme konusunda önemli mesafe aldığını düşünüyor. DEVA, Gelecek ve YRP liderlerinin açıklamaları ile Özdağ'ın yaklaşımı Erdoğan'ı haklı çıkarır cinsten.
Suriye'de yaşanan gelişmeler ve çözüm süreci üzerinden Kürt siyasetini de yedeklediği, en azından muhalefet blokundan kopardığı konusunda AKP'de yaygın bir kanaat var. Bu tablonun üzerine Merkez Bankası'nda biriktirilen rezervler, planlanan sosyal yardımlar ve emeklilere dair atılacağı ifade edilen adımlar eklenince seçim atmosferi kendini tüm ağırlığıyla hissettiriyor.
İTİRAZ KAZANACAK
Tüm bunlara rağmen siyaseti bir miras devri ya da masa başı mühendisliği olarak görenler, Türkiye’nin o kestirilemez dinamizmini her zaman hafife aldılar. Erdoğan’ın Bilal Erdoğan hamlesi, sadece bir 'veliaht' tayini değil; aynı zamanda iktidarın kendi iç krizini dondurma ve ömrünü uzatma çabasıdır. Ancak sarayda koltuklar yeniden döşenirken, halkın öfkesi sokakta her geçen gün daha yüksek sesle yankılanıyor.
Muhalefet için asıl tehlike, iktidarın belirlediği bu 'yeni oyun kuralları' içinde kendine yer aramaktır. Oysa mesele o masada yer kapmak değil, masayı tamamen devirecek toplumsal bir itirazı örgütlemektir. Unutulmamalı ki; Anadolu'nun siyasi tarihi, kağıt üzerinde kusursuz görünen ama halkın gerçekliğine çarptığında tuzla buz olan 'dizayn' hamleleriyle doludur. Düğümü, Bilal Erdoğan’ın koltuğu ya da liderlerin egoları değil; iktidarın belirlediği çemberden çıkmayı göze alanların örgütlü cesareti çözecek.
/././
Kıbrıs’ta çözüm olacak mı?-Attila Aşut-
Bu hafta Kıbrıs notlarımıza en taze haberle başlayalım:
KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, 11 Şubat’ta New York’ta, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres ile sürpriz bir görüşme yaptı. TC Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da bir gün önce Guterres’le telefonda Kıbrıs’ı konuştu. Guterres-Erhürman görüşmesinin Türkiye’nin bilgisi altında yapıldığı anlaşılıyor. Belki de bu yüzden Kıbrıs solunda, “Nereden çıktı bu görüşme?” diye soranlar oldu...
Tufan Erhürman, Antonio Guterres ile BM Merkezi’nde yaptığı görüşmeyi, “Beklentimin ötesinde olumlu, yararlı ve verimli geçti” diye açıkladı. Guterres’e Kıbrıslı Türklerin çözüm iradesini ve bu konudaki kararlılığını aktarmış. Güven artırıcı önlemlerin genişletilmiş toplantılar yerine Türk ve Rum yetkililer arasında görüşülmesini önermiş. Son olarak da Türk tarafının BM’de Rumlarla yeniden görüşme masasına oturabilmesi için daha önce açıkladığı dört maddelik yöntem önerisinin kabulünü istemiş...
Tufan Erhürman, Türk tarafının çözüm konusunda istekli olduğunun altını çizerken, geçmişte yaşadıkları düş kırıklıklarını anımsatarak “Görüşme olsun diye görüşme değil, çözüm için görüşme istiyoruz” diyor.
Erhürman, New York’tan umutlu döndüğünü söyledi. Ancak Kuzey ile Güney arasındaki geçiş noktalarının artırılması konusunda henüz bir gelişme olmadığını da ekledi.
Bu buluşmalar somut bir sonuç doğurmasa da çözüm ikliminin oluşması ve Ada’daki iki halkın günlük yaşamını kolaylaştıracak önlemlerin uygulanabilmesi bakımından büyük önem taşıyor.
GÜNEY-KUZEY İLİŞKİLERİ
Kıbrıs Halkının İlerici Partisi AKEL, dünyada Komünist Partisi olarak bilinir. Nitekim partinin amblemi, işçi ve köylü bağlaşıklığını simgeleyen çekiç ve başaktır. Güney
Kıbrıs’ta güçlü halk desteği olan, ülke siyasetinde söz sahibi bir partidir.
AKEL, 1926 yılında zaten Kıbrıs Komünist Partisi adıyla kurulmuş; İngiliz sömürge yönetimine karşı Kıbrıs’ın bağımsızlığını savunduğu için 1931 yılında yasaklanmıştır. 1941 yılında AKEL adıyla yeniden kurulmuştur. Halen 56 üyeli Kıbrıs Temsilciler Meclisi’nde AKEL üyesi 16 milletvekili vardır. Avrupa Parlamentosu’nda Kıbrıs Cumhuriyeti’ni temsil eden 6 üyeden biri de AKEL’den seçilmiş Kıbrıslı Türk akademisyen Niyazi Kızılyürek’tir.
Güney’le bütünleşmeyi, “Birleşik Kıbrıs”ı savunan Ada’nın kuzeyindeki küçük sosyalist partilerin CTP ile arası hayli mesafeli iken AKEL’in sosyal demokrat Cumhuriyetçi Türk Partisi (CTP) ile ilişkileri son derece dostanedir. CTP de kurulduğu günden beri AKEL’le iyi ilişkiler içinde olmayı önemsemiştir.
CTP’nin yeni Genel Başkanı Sıla Usar İncirli ve çalışma arkadaşları, geçen hafta Kıbrıs’ın güneyindeki AKEL’i ziyaret ettiler. İki partinin ortak açıklamasında, Kıbrıs’taki çözümün “ancak federasyon temelinde olabileceği” vurgusu dikkatimizi çekti. Çünkü Tufan Erhürman, seçim sürecinde ve Cumhurbaşkanı seçildikten beri “federasyon”dan hiç söz etmediği gibi, Sıla Hanım da kısa süre önce Türkiye’de gazetecilerin sorularını yanıtlarken “federasyon”un verili koşullarda “zehirli bir sözcük” haline geldiğini söylemişti. Genel Başkan, Türkiye’de başka, Güney Kıbrıs’ta başka konuşunca kafalar iyice karışmış; Kıbrıs’taki sosyalist partiler de iktidar adayı CTP’nin Kıbrıs konusunda net ve tutarlı bir politika izlemediğini söyleyerek eleştiri oklarını yeni başkana yöneltmişlerdi...
Oysa CTP Genel Başkanı Sıla Usar İncirli ile AKEL Genel Sekreteri Stefanos Stefanu’nun görüşme sonrası yaptıkları açıklamalara bakıldığında iki partinin yaklaşımları arasında tam bir uyum olduğu görülüyor. İki Başkan, Kıbrıs sorununda çözümün “siyasal eşitliğe dayalı, iki toplumlu ve iki kesimli federasyon” olduğu görüşünü açıklıkla yinelemiş. Sıla User ayrıca, “müzakerelerin yeniden başlaması için” BM Genel Sekreteri Kişisel Temsilcisi Maria Angela Holguin’in çalışmalarını desteklediklerini ve Tufan Erhürman’ın New York’ta BM Genel Sekreteri Gutteres ile yapacağı görüşmenin çok önemli olduğunu vurgulamış...
Bunlar elbette olumlu söylemler. Ama söylemin eylemle desteklenmesi gerekiyor. Ayrıca “garantör ülke” Türkiye “iki devletli çözüm”de direnirken Kıbrıs’ta anlaşma nasıl sağlanacak, o da başka bir konu...
“GÖRÜŞME” VE “MÜZAKERE” FARKI
Türkçe Sözlük, “müzakere” ile “görüşme” sözcükleri arasında belirli bir anlam ayrımına gitmemiş. Arapça kökenli “müzakere” için “Bir konuyla ilgili görüşme, danışma” derken öz Türkçe “görüşme” sözcüğünü şöyle açıklamış: “Bir kurulda karardan önceki konuşma, tartışma vb., °müzakere.”
Yani bunlar anlamdaş sözcükler. Ama diplomasinde durum değişiyor. Nitekim Kıbrıs’ta yeniden canlandırılan diyalog sürecinde de bu sözcüklere ayrı anlamlar yükleniyor. Kıbrıslı Türk gazeteci Cenk Mutluyakalı bu farkı şöyle açıklıyor:
“Görüşme, en yalın haliyle fikir alışverişidir. Taraflar konuşur, dinler, pozisyonlarını anlatır. Bağlayıcılığı yoktur. Nabız yoklanır ama sonuç üretme zorunluluğu taşımaz.
Müzakere ise bir sonuç, bir uzlaşı, bir karar hedefler. Karşılıklı taviz ve kazanım içerir.
Yazılı ya da fiili bağlayıcılığa evrilir. Konuşmak değil, sonuca gitmek esastır.”
Ne diyelim? Kıbrıs görüşmelerinin sonuç odaklı bir “müzakere”ye dönüşeceği günlerin özlemiyle...
/././
Yolsuzluğun kurumsallaştığı tescillendi -Güldem Atabay-
23 yılı bulan AKP iktidarını tanımlayan tek bir kavram aranacaksa, bugün bu kavramı artık rakamlarla da konuşabiliyoruz: Yolsuzluğun kurumsallaşması. Bu siyasi bir slogan değil; Uluslararası Şeffaflık Örgütü tarafından dün açıklanan 2025 Yolsuzluk Algı Endeksinin Türkiye’ye dair ortaya koyduğu tablo, bu düzenin uluslararası ölçekte de teyit edildiğini gösteriyor. Türkiye, endekste 31 puan ile yüksek yolsuzluk kategorisinde ve 180 ülke arasında alt sıralara demir atmış halde. Daha da çarpıcısı, 2012’den bu yana yolsuzluk algısının en sert bozulduğu ülkeler arasında Türkiye’nin ikinci sırada olması. Kısaca ülkemizde yolsuzluk artışı tesadüf değil; sistematik bir yönetişim tercihi.
Bu düşüş, tek tek olaylarla açıklanabilecek bir bozulma değil. Rapora göre bu çöküş; demokratik gerileme, kurumsal kırılganlık ve kökleşmiş yandaşlık ağları nedeniyle devlet kapasitesinin bilinçli olarak zayıflatılmasının sonucu. Yolsuzluk artık istisna değil; siyasetin, bürokrasinin ve kamu kaynaklarının yönetimine yerleşmiş bir düzen.
Bu düzenin en somut tezahürü ise AKP döneminde yaygınlaştırılan Kamu-Özel İşbirliği (KOİ) projeleri. Şehir hastaneleri, köprüler ve otoyollar, yalnızca altyapı yatırımı değil; kamu kaynaklarının uzun vadeli ve garantili biçimde belirli şirketlere aktarılmasının aracı halinde. Şehir hastanelerinde verilen döviz bazlı kira sözleşmeleri, doluluk garantileri ve 25 yıla varan işletme süreleri, kamu bütçesini adeta ipotek altına soktu. Kullanılsa da kullanılmasa da ödenen bu bedeller, sağlık hizmetine değil; finansal sözleşmelere çalışıyor.
Benzer bir tablo ulaştırma projelerinde var. Köprüler, otoyollar ve tüneller; araç geçiş garantileriyle, döviz üzerinden hesaplanan sözleşmelerle işletiliyor. Trafik gerçekleşmezse aradaki fark Hazine’den, yani toplumun cebinden ödeniyor. Yıllar içinde bu projeler için yapılan garanti ödemeleri yüz milyarlarca lirayı buldu. Bir nesil önce bedeli ödenmiş kamu altyapısı haraç mezat, üstelik gelecek kuşakların sırtına yük bindirerek yeniden satılıyor.
Bu tabloyu mümkün kılan şey, ihale sisteminin adım adım tasfiye edilmesi. Kamu İhale Kanunu yüzlerce kez değiştirildi; istisnalar kural haline geldi. Büyük projeler şeffaflıktan çıkarıldı, sözleşmeler “ticari sır” denilerek kamuoyundan gizlendi. Denetim kurumları işlevsizleştirildi; Sayıştay raporları ya sansürlendi ya da sonuçsuz bırakıldı. Yargının siyasallaştığı bir ortamda cezasızlık kalıcılaştı. Böylece yolsuzluk bir risk olmaktan çıktı; ödüllendirilen bir davranışa dönüştü.
Uluslararası endeksin altını çizdiği asıl mesele zaten bu: Türkiye’de yolsuzluk artık bireysel suiistimallerin toplamı değil, devlet kapasitesini aşındıran bir yönetişim modeli. Kamu kaynakları toplumun ihtiyaçlarına göre değil, dar ve ayrıcalıklı bir çevrenin çıkarlarına göre dağıtılıyor. Emekliye “kaynak yok” denirken, bu yıl yalnızca faiz ödemelerine ayrılan tutar trilyonları buluyor. Çocuklara bir öğün okul yemeği çok görülürken, kullanılmayan yolların, boş kalan hastane yataklarının faturası eksiksiz ödeniyor.
Bu kaynak kaybı soyut bir kavram değil. Yolsuzluk düzeni, daha az sağlık hizmeti, daha pahalı ulaşım, daha yüksek vergiler ve daha kırılgan bir ekonomi demek. Toplumdan çekilip alınan bu kaynaklar; yoksullukla mücadeleye, eğitime, sosyal güvenliğe, tarıma ya da afetlere hazırlığa gitmiyor. Bunun yerine, siyasi sadakatle örülmüş sözleşmelere, garanti ödemelerine ve ayrıcalıklı kazançlara akıyor.
Bugün açıklanan endeks, AKP döneminin temel eleştirisini artık tartışma olmaktan çıkarıp ölçülebilir bir gerçekliğe dönüştürüyor.
Yolsuzluğun bu ölçüde kurumsallaştığı bir ülkede mücadele, birkaç iyi niyetli düzenleme ya da tekil soruşturmalarla başarıya ulaşamaz. Mesele “kim çaldı” sorusundan önce, “çalmanın mümkün ve risksiz hale gelmesini sağlayan düzen nasıl kuruldu” sorusuna yanıt vermek.
Öncelikle, böyle ülkelerde yolsuzlukla mücadelenin ön koşulu hukukun üstünlüğünün yeniden tesis edilmesi. Siyasi iktidara yakın aktörlerin fiilen dokunulmaz olduğu bir düzende, yolsuzlukla mücadele söylemi yalnızca bir vitrin süsü halinde. Bu nedenle kurumsallaşmış yolsuzlukla mücadele, önce cezasızlık rejiminin sona erdirilmesi ile başlıyor.
İkinci temel alan kamu maliyesi ve ihale sistemi. Uluslararası karşılaştırmalar, yolsuzluğun en yoğun olduğu alanın kamu alımları ve altyapı yatırımları olduğunu açıkça gösteriyor. Bu nedenle Kamu İhale Kanunu’nun istisnalarla delik deşik edildiği, KOİ sözleşmelerinin “ticari sır” zırhıyla gizlendiği bir yapıda gerçek bir mücadeleden söz edilemez. Akademik literatürde “önleyici şeffaflık” olarak adlandırılan yaklaşım, ihaleler sonuçlandıktan sonra denetim yapmaktan ziyade, ihale sürecinin ve sözleşmelerin baştan sona kamuya açık olmasını esas alır.
Üçüncü kritik unsur bağımsız denetim kurumlarıdır. Sayıştay, kamu ihale otoritesi ve düzenleyici kurumların siyasi baskıdan arındırılması, yolsuzlukla mücadelede kilit rol oynar. Uluslararası deneyimler, denetim raporlarının yalnızca yayımlanmasının değil, bu raporların hukuki ve siyasi sonuç doğurmasının belirleyici olduğunu gösteriyor.
Dördüncü olarak, yolsuzlukla mücadele yalnızca devlet içi bir mesele değil; toplumsal ve kurumsal denetimle güçlenir. Akademik çalışmalar, medya özgürlüğü ve sivil toplumun baskı gücü arttıkça yolsuzluk algısının düştüğünü net biçimde ortaya koyuyor.
Son olarak, uluslararası örnekler, iktidar değişimlerinin tek başına yeterli olmadığını; yeni dönemde açık kurallar, güçlü kurumlar ve geri döndürülemez şeffaflık mekanizmaları kurulmadıkça eski düzenin farklı aktörlerle devam edebildiğini gösteriyor.
/././
