Dünya artık tek kutupluluktan uzaklaşsa da siyasi ve ekonomik güç, belirli ülkelerden oluşan blokların elinde yoğunlaşmaya devam ediyor. Emperyalist sistem içinde hegemon ve hakim konuma erişmek isteyen ülkelerin sürdürdüğü tek savaş biçimi ise askeri değil. Batı emperyalist bloku; IMF ve Dünya Bankası gibi uluslararası finans kuruluşlarının büyük borçlandırma politikalarının yanı sıra, tek taraflı yaptırım türlerini sopa gibi kullanarak dünya sistemine yön veriyor.
ABD ve Avrupa Birliği gibi emperyalist merkezlerin uyguladığı tek taraflı yaptırımlar; dolar hegemonyası, uluslararası bankacılık ve sigortacılık sistemi, enerji ticareti, teknoloji lisansları ve patentler üzerinden küresel ekonomiyi ve uluslararası ilişkileri denetliyor, bu denetimi de çıkarları doğrultusunda cezalandırıcı bir araç olarak kullanıyor.
Ağustos 2025’te Lancet Global Health dergisinde yayımlanan, 152 ülkenin verilerinin analiz edildiği bir araştırmada, geniş kapsamlı tek taraflı yaptırımların 2012-2021 yılları arasında yılda yaklaşık 564 bin kişinin doğrudan ve dolaylı ölümüne yol açtığı belirtiliyor. Araştırmaya göre bu ölümlerin yüzde 51’i beş yaş altındaki çocuklardan oluşuyor. Bebek ölümleri genellikle beş yaş altı ölümlerin yaklaşık dörtte üçünü oluşturuyor. Dolayısıyla bu veriler, yaptırımların bebekler ve beş yaş altındaki çocuklar üzerindeki etkisinin diğer yaş gruplarına kıyasla daha ölümcül ve yıkıcı olduğunu ortaya koyuyor.
Tek taraflı yaptırımların halihazırda en çok etkilediği ülkelerin başında ise Küba geliyor. Alexander Main, Joe Sammut, Mark Weisbrot ve Guillaume Long’un imzasıyla yayımlanan, ABD ablukasının 2017-2025 döneminde Küba’daki bebek ölümlerini artırdığını gösteren çalışma bu açıdan kritik.
Yakın zamana kadar Küba’da bebek ölüm oranı batı yarımküredeki en düşük oranlar arasında yer alırken, ABD başta olmak üzere pek çok ülkenin altındaydı. 2015 yılında bu oran Küba sağlık yetkililerine göre 4.3; Dünya Bankası ve Birleşmiş Milletler tahminlerine göre ise 4.8 iken, bölgesel ortalama 15.6, ABD’deki oran ise 5.8’di.
Yazarların 2024 ve 2025 yıllarına ait resmi hükümet istatistiklerini kullanarak yaptığı güncel hesaplamaya göre ise Küba’da 2017-2025 yılları arasında bebek ölüm oranları hızla arttı: 2017 yılında 4’ten -yüzde 148’lik artışla- 2025 yılında 9.9’a yükseldi. Eğer ölüm oranı 2018 seviyesinde kalmış olsaydı, 2019-2025 yılları arasında yaklaşık 1800 bebek yaşıyor olacaktı.
Yıl | Doğum Sayısı | Bebek Ölüm Oranı (1.000 canlı doğumda) | Fazladan Ölümler (BÖO 4.0 seviyesinde kalsaydı gerçekleşmeyecek ölümler) |
2017 | 114.971 | 4.0 | 0 |
2018 | 116.333 | 4.0 | 0 |
2019 | 109.716 | 5.0 | 110 |
2020 | 105.038 | 4.9 | 95 |
2021 | 99.096 | 7.6 | 357 |
2022 | 95.403 | 7.5 | 334 |
2023 | 90.392 | 7.1 | 280 |
2024 | 71.358 | 7.1 | 221 |
2025 | 68.051 | 9.9 | 402 |
Toplam | 1.798 |
ABD’nin adada elektrik ve ulaşım hizmetlerini felç ettiği enerji ablukasının etkileri göz önüne alındığında, Küba’nın bebek ölüm oranının aralık 2025 itibarıyla 1000 canlı doğumda 9.9’a ulaşmasının ardından daha da artmış olduğu; yaşam beklentisi ve anne ölüm oranı gibi diğer temel sağlık göstergelerinin de yılın başından bu yana daha da kötüleştiği tahmin ediliyor.
Küba’ya uygulanan yaptırımların bebek ölüm oranlarında ciddi bir yükselişe yol açacağını gösteren bir diğer istatistik Uluslararası Ödemeler Bankası tarafından yayımlanan ve panel regresyon analizlerine dayanan çalışma. 180 ülkeyi kapsayan bu çalışma, gelişmekte olan ekonomilerdeki resesyonlar ile ölüm oranları arasındaki ilişkiyi inceliyor.
Banka, 2022 yılında yaptığı bir araştırmada, gelişmekte olan ekonomilerde resesyon dönemlerinde çocuk ölüm oranlarının, 1000 doğumda yaklaşık 6 ölüm artışıyla önemli ölçüde yükseldiğini tespit etti. Bu rakamlar yine beş yaş altı çocuk ölümlerine ilişkin. Dünyadaki bu ölümlerin yaklaşık dörtte üçünü bebek ölümleri oluşturduğundan, çalışma bir resesyonun ölüm oranını 1000 doğumda 4.5 ölüm artıracağını ortaya koyuyor. Bu durum, Küba verilerinde görülen artışın büyük bölümünü açıklıyor: Bebek ölüm oranı 1000 doğumda 4.0’dan 9.9’a yükselmiş, yani 1000 doğumda 5.9 fazla ölüm gerçekleşmiştir.
Küba’nın Birleşmiş Milletlere sunduğu 2025 yılı raporunda ABD ablukasının ülkeye toplam maliyetinin 170 milyar doları aştığı belirtilmişti. ABD’nin abluka politikası hem diplomatik hem ekonomik boyutuyla Küba’da yaşamı felç etmekle kalmıyor, yol açtığı bebek ölümleri ve halk sağlığı sorunlarıyla öjenik bir boyut da içeriyor. Abluka politikaları, halkın yaşam koşullarını kötüleştirerek, adada cisimleşen sosyalist mirası ve uzun vadede nüfusu ortadan kaldırmayı amaçlıyor.
Kansu Yıldırım / EVRENSEL
Kaynak:
Francisco Rodríguez, Silvio Rendón ve Mark Weisbrot, “Effects of international sanctions on age-specific mortality: a cross-national panel data analysis”, The Lancet Global Health, Volume 13, Issue 8
Alexander Main, Joe Sammut, Mark Weisbrot, Guillaume Long, “US Sanctions and the Sharp Rise in Infant Mortality in Cuba” https://cepr.net/publications/us-sanctions-and-the-sharp-rise-in-infant-mortality-in-cuba/
Kaynak:
Francisco Rodríguez, Silvio Rendón ve Mark Weisbrot, “Effects of international sanctions on age-specific mortality: a cross-national panel data analysis”, The Lancet Global Health, Volume 13, Issue 8
Alexander Main, Joe Sammut, Mark Weisbrot, Guillaume Long, “US Sanctions and the Sharp Rise in Infant Mortality in Cuba” https://cepr.net/publications/us-sanctions-and-the-sharp-rise-in-infant-mortality-in-cuba/
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder